Berichten

Berichten uit september, 2014 weergeven

Durf zwenken – over schuinsfilosofeerders en (d)warsdenkers

(De Wereld Morgen - donderdag 12 januari 2012)

Aan de Gentse vakgroep wijsbegeerte woedt al enige tijd een debat over de vraag “Wat is wetenschap?”. Opvallend daarbij is dat geen van beide filosofische kampen stilstaat bij de denkbeweging – de discursieve geste – die ze vanuit hun eigen perspectief uitvoeren, maar in de plaats daarvan elk een eigen ruimte afbakenen waarbinnen de discussie kan gevoerd worden. Dit starre oppositiedenken sluit meteen de denkopeningen af waarlangs de filosofie aan zichzelf kan ontsnappen, en verraadt een ontegensprekelijk rechts discours.

“Wat is wetenschap”, vraagt de filosofie? Voor we die vraag beantwoorden, of willen beantwoorden, moeten we eerst weten vanuit welk antwoord ze kan gedacht worden, wie de vraagstellers zijn en met welke agenda zij die vraag nu opwerpen. Niet het antwoord, maar de vraag naar de vraag is fundamenteel, zo schrijft filosoof Anton Froeyman. Marc De Kesel licht de discussie op subtiele wijze uit de hengsels wanneer hij het he…

Loki’s Waagstuk

('Denkfouten' - Column Filosofie Magazine 2014/10)

De Noorse godheid Loki sloot ooit een weddenschap af met de dwergen. Indien hij verloor, mochten ze zijn hoofd afhakken. En waarachtig, Loki trok aan het kortste eind, en de dwergen haalden terstond hun bijl boven. Doch Loki maakte misbaar: hij had de dwergen zijn hoofd beloofd, maar zijn nek mochten ze onder geen beding aanraken. Een discussie ontspon zich tussen de terechtgestelde en zijn beulen: waar hield Loki’s hoofd op, en waar begon zijn nek? Volgens de overlevering is Loki nog steeds aan het filibusteren, met zowel hoofd en nek stevig op de romp.
Filosofische deskundigen in de argumentatieleer, macabere lieden als ze zijn, scharen zich aan de kant van de dwergen: het is niet omdat je de precieze grens tussen hoofd en hals niet kan bepalen, dat het onderscheid een illusie is. De Hartenkoningin in Alice in Wonderland, die geschillen steevast beslecht door hoofden af te hakken, zou het er roerend mee eens zijn.  De drogre…

De sommeliers van de Heer

In mijn essay in Letter & Geest (17/09) betoogde ik dat het drieletterwoord ‘God’ door liberale theologen en spiritualisten langzaamaan is uitgehold. Enkel door het omhulsel te bewaren, houden ze de illusie in leven dat ze het allemaal au fond over hetzelfde hebben. Die dubbelzinnigheid is niet toevallig: hedendaagse theologie heeft enerzijds nood aan een uitgezuiverde en abstracte God voor het nodige intellectuele cachet, maar anderzijds aan de vertrouwde Schepper voor aansluiting bij religieuze tradities. Theologen moeten dus van twee walletjes eten.
In hun repliek in Trouw (20/09) erkennen theoloog Stefan Paas en filosoof Rik Peels dat het woord 'God' tegenwoordig zowat alles kan betekenen, maar dat lijkt hen niet te deren. De heren weten niet wie of wat God is, maar ze weten wél zeker dat hij bestaat.
In hun stuk is nergens een citaat of parafrase van mijn essay te vinden. Dat maakt het opvullen van de stromannen altijd wat makkelijker. Waar ze het halen dat ik discuss…

Het magische drieletterwoord

(Letter & Geest - 13/09/2014)Er is iets merkwaardigs aan de hand met ‘God’. Niet met de Heere zelve, maar met zijn naam. De naam van Hij die is wie Hij is, zoals hij het zelf vanuit de brandende braamstruik verkondigde. In mei redetwistten sterrenkundige Peter Barthel en theoloog Kees van der Kooi in deze krant  over wie God is, en of Hij al dan niet bestaat, naar aanleiding van de vraag van de zevenjarige Anco aan de Groningse Universiteit of God bestaat.Maar zijn we het wel eens over wie of wat we bedoelen met ‘God’? Een welomschreven vraag zoals ‘Bestaan zwarte gaten?’ leent zich tot een zinvol meningsverschil. Bij hedendaagse discussies over het drieletterwoord g-o-d ligt dat minder voor de hand.Een consensus over de aard van God lijkt niet langer de kern van de zaak. Hoofredacteur van deze krant Cees van der Laan liet in juni duizend bloemen bloeien toen hij in zijn Brief van de hoofdredactie schreef: ‘Iedereen maakt zijn of haar eigen godsbeeld. Dat kan inderdaad voor de één…

Een verhit islamdebat is beter dan geen debat

(De Morgen - 17/09/14)

Beste briefschrijvers,

Bedankt voor uw antwoorden. Ik vind het een goede zaak dat wij in deze pagina's openlijk van gedachten konden wisselen over de islam. Dat zou niet overal ter wereld lukken. De bijwijlen bitsige toon ("wild geraas", "fanatiek," "salafist") neem ik erbij. Een verhit debat is beter dan geen debat.

Laat ik me eerst richten tot Dyab Abou Jahjah, die de langste en meest onderbouwde kritiek op mijn open brief schreef. U en ik delen onze bezorgdheid over het salafisme, de voedingsbodem voor de gewelddadige jihad die zich in Syrië en Irak voltrekt. Net zoals ik, pleit u voor een historische en contextuele benadering van de Koran en de Hadith. Daar hebben wij een gedeelde grond.

De ironie van uw stuk is dat u haatproza uit het Oude en Nieuwe Testament citeert om een "radicale atheïst" op betere gedachten te brengen. In mijn oorspronkelijke brief schreef ik echter zelf dat alle monotheïsmen aanknopingspunten be…

Open brief aan gematigde moslims

(De Morgen - 13/09/14, 06u00) Beste gematigde moslim,

Ik richt me tot mensen zoals u die een vreedzame en tolerante versie van de islam belijden. Die hun godsdienst niet aan anderen willen opleggen, en bereid zijn om samen te leven met christenen, atheïsten, hindoes en joden. Die de principes van de seculiere en democratische rechtsstaat aanvaarden: de scheiding tussen kerk en staat, de fundamentele rechten van de mens en de vrije meningsuiting.

Net zoals wij allemaal kijkt u met afschuw en met lede ogen naar wat zich momenteel in Irak en Syrië afspeelt. Die gruwel is voor u misschien nog verontrustender omdat ze in naam van uw god wordt uitgevoerd. Toch hebt u geen enkele affiniteit met deze barbarij. Wellicht bent u daarom opgelucht dat de Moslimexecutieve zich eindelijk heeft gedistantieerd van IS en andere jihadistische groeperingen.

Hopelijk zullen meer vooraanstaande moslims hen bijtreden, en zwichten ze niet langer voor de intimidatie van radicale elementen in uw gemeenschap, die …

Verlos ons van de eetprofeten

(De Morgen, 5/9/14)
Krantenkoppen over voedsel spreken boekdelen: “Vet mag dan toch!” (DM 4/9) “Superfoods zijn helemaal niet zo gezond”, “Antioxidanten alsnog slecht voor u”. Net hadden we onze koelkasten omgebouwd en onze voedselschijven bijgesteld, meedrijvend op de laatste golf van deskundologische inzichten, en daar worden de versbakken voorschriften alweer ingehaald. De schijf van vijf, de voedselpiramide (DM 4/9), de voedselzandloper – de geometrische vormen raken stilaan uitgeput, ons geduld evenzeer.

De wetenschap van voeding is aan sterke slingerbewegingen onderhevig. Wie de stapels onderzoek naar al dan niet verzadigde vetzuren, low carb diëten, cholesterolspiegels en fytosterolen doorploegt, blijft op zijn honger zitten. Dat ligt overigens niet aan de wetenschappelijke methode: ons spijsverteringsstelsel is ontzagwekkend ingewikkeld. Betrouwbare studies zijn tijdrovend en duur, en soms gekruid met industriële belangen.

Goeroes en ‘experts’
Leemten in onze wetenschappelijk…