Berichten

Berichten uit oktober, 2015 weergeven

Fundamentisme

De antieke sceptici vonden dat we niets met zekerheid kunnen weten en dat we al onze oordelen moeten opschorten. De geliefkoosde strategie van filosofen om aan die universele scepsis te ontsnappen, is om te zoeken naar een of ander solide fundament voor onze kennis. Als die basis stevig is, kan je daarop verder bouwen. In de Angelsaksische literatuur staat die benadering bekend als “foundationalism”, in het Nederlands stel ik Filosofisch Fundamentisme voor (niet te verwarren met ‘fundamentalisme’, want doorgaans gaat het om vreedzame lieden).
Een Fundamentist vat menselijke kennis op als een soort omgekeerde piramide die steunt op enkele ultieme fundamenten, waarmee de hele constructie staat of valt. Daal naar beneden af en vind zo de ultieme grondslagen van onze kennis. Maar dat idee is even vruchteloos als achterhaald. Er bestaat geen onwankelbare sokkel waarop al onze kennis rust. Want waar staat die dan weer op? Of ze zweeft in het luchtledige, of ze steunt op een nog fundamentele…

Het recht van de zwakste

In 1935, toen zich donkere wolken samen pakten boven Europa, schreef de filosoof Bertrand Russell dat de wortels van het fascisme liggen bij de revolte tegen de rede en het misprijzen voor waarheid. De universele menselijke rede biedt een gedeelde toetssteen om geschillen op te lossen. Wie zich tegen haar keert, kan zijn disputen enkel nog met bataljons en kanonnen beslechten. De ideologieën waarvoor Russell waarschuwde, leidden enkele jaren later tot de grootste ravages van de moderne geschiedenis. Maar in plaats van de rede in ere te herstellen, heeft die nachtmerrie tot een nog dieper wantrouwen geleid voor elke aanspraak op universalisme. De waarden van de Verlichting en wetenschap zouden het laatste Grote Verhaal zijn waarmee we moeten afrekenen, na de verwoestende mythes van religie en ideologie. De rede kreeg het nog zwaarder te verduren. In verschillende gedaantes heeft deze denkstroming, vaak aangeduid als ‘postmodernisme’, zich in weldenkende kringen verspreid. Haar credo? D…

Geestesziek wegens gestoord

(De Morgen, 16 okktober 2015)
Eerst klonk het verwijt dat geen hond naar het nieuwe Canvas-programma De Afspraak keek. Maar de enige aflevering die u allemaal gezien hebt, is diegene waarvan de VRT-bonzen en mediaminister Sven Gatz liever hadden dat u ze niet zag. Dat komt dankzij het Streisand-effect: pogingen om informatie te onderdrukken of verbergen, werken als een krachtige aandachtsmagneet. De Afspraak nodigde maandag de jihadist Younes Delefortrie uit in de studio, een blanke bekeerling die het na enkele weken verblijf in het kalifaat voor bekeken hield, maar niets aan radicale ideeën heeft ingeboet. De man mocht zelfs zijn nieuwe boek promoten. De ventielklep van de Vlaamse onderbuik, ook wel bekend als ‘Twitter’, begon meteen vervaarlijk te fluiten. Wie geeft nu een forum aan zo’n knettergekke kerel? Gratis reclame voor ISIS! En met ons belastinggeld! De VRT-hoofdredactie liet het fragment in allerijl van de website halen en kapittelde haar eigen redactie van De Afspraak in e…

De nostalgie van een ‘groene’ paus

Paus Franciscus geniet de zegening der lage verwachtingen. De man staat aan het hoofd van een autocratisch en reactionair instituut, van oudsher een dood gewicht aan alles wat we aan moderniteit en de verlichting te danken hebben. Elke schrede die hij zet in de richting van onze moderne morele verworvenheden, lijkt verhoudingsgewijs een toonbeeld van moed en vooruitstrevendheid. Dat ligt eraan. Als je een kilometer achterop hinkt en door de halve wereld ter plaatse bent gelaten, rest je weinig keuze dan bij te benen.
De paus is inderdaad, vergeleken bij zijn voorgangers en de historische erfenis van het christendom, de kwaadste niet. Neem zijn standpunt over klimaat en milieu. Bij veel evangelische christenen in de VS moet je met klimaatopwarming niet komen aanzetten. De mens kreeg volgens hen ‘heerschappij’ (Genesis 1:26) over de aarde en mag al haar grondstoffen tot de laatste druppel uitputten. Niemand behalve God kan de aarde om zeep helpen en binnenkort is hij dat sowieso zelf va…