Berichten

Berichten uit november, 2015 weergeven

Stop je hand niet in andermans boezem

Wijsheid begint bij zelfkritiek. Niets is ergerlijker dan iemand die de splinter in het oog van anderen aanwijst, zoals de Bijbel schrijft, maar de balk in het eigen oog niet ziet. Of toch: nog ergerlijker is iemand die deemoedig over ‘onze’ eigen balk lijkt te spreken, terwijl hij eigenlijk in andermans oog zit te pulken. Neem deze stellingen: ‘We sluiten onze ogen voor de onverdraagzaamheid in onze samenleving. We leven in de waan van de eigen morele superioriteit. We veroordelen de wantoestanden in verre landen, maar we vergeten dat racisme ook welig tiert in onze samenleving. We spreken in verheven woorden over onze morele waarden, maar we blinken uit in cynisme. We zijn verontwaardigd over de gruwelen van IS, maar doden zelf onschuldige burgers met onze vliegtuigen.’ Klinken bovenstaande frasen bekend in de oren? Ze vormen een pastiche van een stijlfiguur die overal opduikt zodra je erop begint te letten. Lieden die zich beklagen over ‘ons’ cynisme of ‘onze’ onverdraagzaamheid, reke…

Is religie een struikelblok voor integratie?

(toespraak aan Universiteit Utrecht op 20/11/2015) 
Dames en heren,
Ik wil de vraag die vandaag voorligt positief beantwoorden: religie vormt wel degelijk een struikelblok voor integratie. Daarvoor zal ik twee soorten redenen onderscheiden: de ene heeft te maken met intrinsieke eigenschappen van religie, met religie zelf dus als cultureel verschijnsel. De andere reden heeft te maken met toevallige historische omstandigheden en stom toeval.

Maar eerst religie zelf. Laat ik beginnen met de meest algemene karakterisering van religie. Religies zijn geloofssystemen, gekoppeld aan bepaalde gebruiken en rituelen, die een bovennatuurlijke waarheid uitdragen. In het geval van de openbaringsteksten is die beschreven in een aantal Heilige Boeken, die onfeilbaar zijn en waaraan niet mag getornd worden. In mijn boek Illusies voor gevorderden heb ik de evolutie van religieuze systemen beschreven en me afgevraagd of religies een nuttige rol kunnen vervullen in onze samenleving. Religies zijn culturele…

Toondoof voor geloof

In een parabel uit de Joods-Chassidische traditie wandelt een man ’s avonds door het woud, tot hij bij een huis komt waar binnen licht brandt. Door het raam ziet hij hoe mensen op en neer springen en wild met hun armen zwaaien. Wat erg, denkt de man: de arme drommels hebben vast een zenuwziekte, of zijn waanzinnig geworden. Maar de man hoort niet dat binnen muziek speelt. De mensen dansen voor een bruiloft. Als je de tonen van het geloof niet hoort, zo luidt de moraal van het verhaal, dan denk je dat de dansers niet goed bij hun hoofd zijn. In onze seculiere westerse samenleving, waar God steeds verder op de achtergrond verdwijnt, zijn we vervreemd geraakt van religie en ingedommeld voor de gevaren van blind geloof. De oceaan van geloof, in de woorden van de dichter Matthew Arnold, klinkt als een “melancholisch, langgerekt en terugtrekkend gebulder”. Friedrich Nietzsche hoorde in de verte het geraas van de goddelijke grafdelvers. Religie lijkt een verre echo van lang vervlogen klanke…

Is your brain wired for science, or for bunk?

Science education is an uphill battle. More than 40% percent of the U.S. population, one of the most scientifically advanced countries on the planet, believes that the earth was created in six days by supernatural fiat a few millennia ago. Ghosts, gods, angels and devils continue to populate people’s fertile imagination. Belief in telepathy and assorted psychic powers is rampant, as is belief in all sorts of quack medicine and conspiracy theories. It is no wonder that some scientists and science educators are driven to desperation: why don’t people just get it? Why do they doggedly persist in the myths of old, or the fads of late, as if the scientific revolution has never taken place? 

Meanwhile, the progress of science continues unabated, with an ironic twist. Science does not just explain the way the universe is; it also explains why people continue to think the universe is different than it is. In other words, science is now trying to explain its own failure in persuading the popula…