Posts

Groene activisten, hou op met jullie doembeelden op "de wetenschap" te projecteren

Intellectuele oneerlijkheid in een discussie is moeilijk te bewijzen, maar één vergrijp laat weinig ruimte voor twijfel: een citaat valselijk in de mond van iemand anders leggen. Mark Dom doet het tot tweemaal toe in zijn bespreking van het hoofdstuk over klimaatopwarming in mijn boek Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat. De stelling 'dat zich zorgen maken over het klimaat ideologisch is', die Dom tussen aanhalingstekens plaatst en aan mij toeschrijft, is nergens in mijn boek te bespeuren. Dom heeft ze gewoon verzonnen, kennelijk om mij in een kwaad daglicht te stellen.
Wat schreef ik dan wel? Dat de opvattingen bij het brede publiek over klimaatopwarming 'voornamelijk langs ideologische breuklijnen' lopen. De beste manier om te voorspellen hoe Jan-met-de-Pet tegen klimaatopwarming aankijkt, is niet door te kijken naar zijn opleidingsniveau of intelligentie, maar naar zijn politieke overtuiging. Dat verzin ik niet, maar haal ik gewoon uit een sociologische studie,…

De vier prototypes van het hedendaagse pessimisme

De Singaporese diplomaat Kishore Mahbubani wijst in zijn prikkelende boek Is het Westen de weg kwijt? op een merkwaardige paradox. In vele opzichten stond de wereld er nooit beter voor dan vandaag. Mensen leven langer, gezonder, vrediger en veiliger dan om het even welk moment in de geschiedenis. Die enorme verbetering van het menselijk lot is volgens Mahbubani te danken aan „westerse praktijken en ideeën die naar andere samenlevingen zijn doorgesijpeld. Te weten: de ideeën van wetenschap, liberale democratie, vrije markt en verlichting. En toch wijzen opiniepeilingen uit dat mensen nergens zo pessimistisch zijn als in het Westen. Dat wijdverbreide pessimisme is schadelijk. Wie een betere wereld tot stand wil brengen, moet eerst geloven dat zoiets überhaupt mogelijk is. Westerlingen die hun geloof in vooruitgang kwijt raakten, vervallen al gauw in fatalisme en cynisme. Daarnaast kunnen overtrokken doembeelden ook inspireren tot paniekreacties, waardoor we kiezen voor remedies die erger…

Een 'deus ex machina' voor het klimaat

Hier is een gedachte-experiment. Stel dat we morgen een manier ontdekken om al het overtollige CO2 en methaan dat we hebben uitgestoten sinds 1800 terug uit de atmosfeer te halen. Stel ook dat we CCS (koolstofcaptatie) onder de knie krijgen, zodat we fossiele brandstoffen kunnen blijven gebruiken, bijvoorbeeld via schone gascentrales die de vrijgekomen CO2 meteen weer opvangen. Onze klimaatzorgen zouden in één klap opgelost zijn. Hoe zouden traditionele klimaatactivisten reageren op zo'n technologische 'deus ex machina'? Zouden ze hun plannen voor een radicale systeemverandering opbergen? Volgens mij niet. Hun streefdoelen zouden min of meer ongewijzigd blijven. Nog steeds zouden velen ijveren voor hetzelfde samenlevingsmodel: kleinschaliger; zuiniger, lokaler, circulair, hernieuwbaar, in harmonie met de natuur. Hoe meer je naar groene activisten luistert, hoe duidelijker het wordt dat "klimaatopwarming" voor hen vooral als een breekijzer dient om de echte grote…

Laat u zich vooral niet imponeren door de pessimist – het gaat steeds beter met de wereld

De meeste mensen hebben geen idee hoe goed het gaat met de wereld. De Zweedse statisticus Hans Rosling legde een reeks eenvoudige quizvragen voor aan burgers over de hele wereld. Bijvoorbeeld: bedraagt de mondiale levensverwachting vandaag (a) vijftig, (b) zestig of (c) zeventig jaar? Is de wereldwijde armoede de laatste twintig jaar (a) gehalveerd, (b) ongeveer gelijk gebleven of (c) verdubbeld? Niet alleen bakten mensen uit alle landen en uit alle geledingen van de maatschappij helemaal niets van zijn quiz, maar Rosling stelde vast dat wij de wereld stelselmatig grauwer en onheilspellender voorstelden dan zij in werkelijkheid is (de juiste antwoorden zijn c en a). Des te gekker als je bedenkt dat wij in ons persoonlijke leven juist onverbeterlijke optimisten zijn. Ieder van ons gelooft dat we lang en gezond zullen leven, dat ongeneeslijke ziekten enkel andere mensen zullen treffen, en dat onze kinderen geweldig slim, getalenteerd en knap zijn. De socioloog Paul Schnabel vat die par…

Interview in De Morgen over extreemrechts, jihadisme en doemdenken

(interview door Joël De Ceulaer)
In zijn nieuwe boek trekt filosoof Maarten Boudry van leer tegen doemdenkers. Ook tegen mensen die, zoals die Nieuw-Zeelandse terrorist, vrezen dat de islam het hier gaat overnemen. “Je kon verwachten dat die ideologie mensen zou aanzetten tot geweld.”
“Als intellectueel moet je consequent zijn”, zegt Maarten Boudry. “Je moet jihadistische en extreemrechtse terreur met dezelfde principes benaderen en analyseren. Sommigen zeggen al jaren dat jihadistische terreur niets te maken heeft met de Koran, omdat teksten altijd meerduidig zijn en overtuigingen geen directe impact hebben op gedrag. Maar nu beweren ze dat uitspraken en teksten van rechtse politici de voedingsbodem voor terreur zijn, want ‘woorden zijn nooit onschuldig’. Dat is hypocriet. Als je in het ene geval vindt dat teksten er niet toe doen, moet je dat in het andere geval ook vinden en verdedigen. En andersom, uiteraard.”

Volgende week ligt van Boudry, filosoof aan de UGent, een nieuw boek in …

Brief aan de klimaatspijbelaars (Redux)

(NOOT: In de weekendbijlage van Trouw verscheen een herwerkte versie van mijn brief aan de klimaatspijbelaars Anuna en Kyra, waarin ik ook rekening houd met de bijwijlen felle kritieken. Er stond niets feitelijk onjuist in de brief in Knack, maar de tekst bevatte een aantal kwetsbare plekken, waardoor de indruk kon ontstaan dat ik het klimaatprobleem bagatelliseer, of dat ik het pleidooi voor versnelde emissiereducties niet ondersteun (in mijn boek pleit ik voor een universele koolstofbelasting, die stelselmatig wordt opgedreven). Nu heb ik ook beter uitgelegd waarom er een grote kloof gaapt tussen de bevindingen van het IPCC en de doembeelden van groene activisten. Hieronder de nieuwe versie, die ter vervanging geldt van de oude.)
Beste Anuna en Kyra,  Sinds jullie begonnen te spijbelen voor het klimaat, groeide jullie ergernis over de manier waarop politici jullie behandelen. Jullie kregen schouderklopjes en knuffels, jullie mochten op de thee bij de minister, jullie hoorden mooie b…

Ongeloof over geloof. Waarom academici zoveel moeite hebben om de drijfveren van religieuze fundamentalisten te snappen

Het Financieel Dagblad publiceerde onlangs een ijzingwekkend interview met Jason Walters, voormalig lid van de Hofstadgroep. Walters werd in 2004 veroordeeld tot 15 jaar celstraf, maar deradicaliseerde zichzelf in de gevangenis, door studie van natuurwetenschap en filosofie. Eerst werd hij spijtoptant van het jihadisme, daarna zwoer hij de islam zelf af. Nu doet hij als academicus in Leiden onderzoek naar sociale netwerken van jihadisme. Opmerkelijk is wat hij te vertellen heeft over zijn academische collega’s: die publiceren “al jaren complete bullshitstudies en bullshittheorieën” over radicalisering en salafisme.
Nu zou ik zelf, academicus zijnde, niet licht dergelijke schuttingtaal gebruiken, maar Walters zit niet ver van de waarheid. Er bestaat inderdaad een wildgroei aan tegenstrijdige theorieën over dit onderwerp in academische kringen. Wat die theorieën met elkaar delen, is dat ze bijzonder hard hun best doen om de olifant in de kamer te negeren: religie. Alle mogelijk drijfvere…