Posts

Interview met Ali A. Rizvi: 'De Koran lezen is een uitstekend antidotum tegen geloof'

Image
Of hij niet vermoeid is na alle lezingen en interviews van de afgelopen dagen, vraag ik hem in de kantoren van zijn uitgever in Antwerpen, een uurtje voordat hij afreist naar Brussel om in De afspraak te zitten. "Weinig geslapen, ja. Maar dat is goed, want dan ben ik minder geremd." De ideale geestestoestand dus voor een openhartig en ongezouten interview. Je boek is getiteld De atheïstische moslim. Voor veel mensen ben je wellicht een wandelende contradictie. Leg eens uit. "In de moslimwereld zijn er talloze vrijdenkers, atheïsten en agnosten die niet openlijk kunnen spreken over hun overtuigingen. Dat zijn mensen die ongelovig zijn in gedachten, maar die zich moeten voordoen als moslim. Zij leven allemaal een tegenstrijdig bestaan. Dat is de contradictie in mijn titel." "Daarnaast is het een satire op het idee dat je altijd kersen kunt plukken in religieuze tradities. Ik heb een vriendin die zichzelf een ‘feministische moslim’ noemt. Wat wil dat zeggen, vroe…

Maakt vooruitgang gelukkig?

In ‘Alice in Wonderland’ neemt de Rode Koningin de heldin Alice op een bepaald moment bij de hand. Ze beginnen te rennen, terwijl de koningin roept: “Sneller! Sneller!” Als Alice helemaal buiten adem is, komen ze tot stilstand en blazen ze even uit. Maar tot Alice’s verbazing, bevinden ze zich nog steeds op dezelfde plek. Natuurlijk, zegt de Rode Koningin, wat had je verwacht? Dus legt Alice uit dat, waar zij vandaan komt, je elders belandt, als je hard blijft lopen in dezelfde richting. “‘Dat is nogal een traag land!”, zei de Koningin. “Want hier moet je zo hard lopen als je kunt, gewoon om op dezelfde plaats te blijven.” De laatste twee eeuwen heeft de mensheid een enorme vooruitgangsspurt meegemaakt. Nog nooit leefden we zo veilig, welvarend en gezond als vandaag. Maar zijn we ook ergens aanbeland, of bleven we maar ter plaatse trappelen? Levert al die luxe en welvaart ons iets op? Het is de vraag die op de lippen van elke cultuurpessimist bestorven ligt. De econoom Richard Easter…

Antwoord aan de 'pottenkijker'

Image
Joris Luyendijk, de 'pottenkijker' (lees: ombudsman) van De Standaard, liet dit weekend zijn licht schijnen over de berichtgeving van de krant over complotdenken, naar aanleiding van het debat tussen Coen Vermeeren en mij in Gent over 9/11. Luyendijk verwijt De Standaard dat ze geen wederhoor gaf aan complotdenker Coen Vermeeren, maar ironisch genoeg laat hij Vermeeren zijn hele laatste paragraaf met onzin vullen over mij en het debat, zonder mij zelfs te contacteren. Is dat bedoeld als een vorm van overcompensatie?

In werkelijkheid ging het artikel van De Standaard over de bloeiende academische literatuur over de psychologie van complottheorieën, niet de specifieke argumenten over 9/11. Het woord en wederwoord geldt dan tussen academici die verschillende opvattingen ontwikkelden over de wortels van complotdenken. En dat gebeurde ook. Binnen die literatuur woedt een debat over de vraag: geloven complotdenkers echt wat ze beweren te geloven? In mijn academische papers argument…

Foucault op het nachtkastje

In De Standaard schreef ik deze week samen met historicus Steije Hofhuis een kritiek op het postmodernisme, die veel reacties losweekte. Mijn collega-filosoof Ignaas Devisch omschrijft ons stuk als de “grootste clichés die je op elke doordeweekse blog kunt terugvinden”, en hij vergelijkt ons met Max, de paranoïde wiskundige uit de film Pi van Darren Aronofsky. Die laatdunkende toon staat helaas niet in verhouding tot de kwaliteit van zijn argumenten, die ik hier kort wil analyseren.
Devisch hekelt ons gebrek aan “grondige lectuur” van Derrida, maar zijn eigen weergave van de Franse deconstructivist blijft steken in platitudes die niets met Derrida te maken hebben. Dat woorden “altijd representaties van de feiten zijn, nooit de feiten zelf”, is niets meer dan een filosofisch truïsme. Derrida beweerde precies dat woorden enkel naar elkaar verwijzen en nooit naar de werkelijkheid, wat het hele idee ondergraaft dat woorden de wereld kunnen representeren.
Dat de mens over een “beperkt ken…

Hoe linkse denkers een monster baarden

It’s true’, zegt Donald Trump, wanneer de feiten hem bevallen. Maar wanneer ze even wat minder goed uitkomen, zoals rond klimaatverandering, of het aantal aanwezigen bij zijn inauguratie, worden de zaken relatief. Dan is de waarheid gewoon datgene waar Trump het hardst in gelooft. Zijn woordvoerder Kellyanne Conway lanceerde zelfs de term ‘alternatieve feiten’, en terecht schokte dat de wereld.
Bij iemand die een universitaire scholing heeft gelopen in de geesteswetenschappen, zullen die ‘alternatieve feiten’ misschien een belletje doen rinkelen. Waar hebben we dat nog gehoord? In academische kringen viert een soortgelijke vorm van relativisme al decennia hoogtij. Daar leren studenten dat ‘feiten’ onherleidbaar subjectief zijn, dat de ‘waarheid’ niet bestaat, dat er alleen interpretaties zijn en dat de ‘werkelijkheid’ een sociale constructie is.
Deze academische stroming staat bekend als ‘postmodernisme’. Nu is het probleem met die term, zoals Ignaas Devisch gisteren schreef (DS 20 …

Waarom zou je niet in debat gaan met mensen die in complottheorieën over 9/11 geloven?

Deze week werd er in een auditorium van de UGent geredetwist over valversnellingen, betonstof, de integriteit van stalen kolommen en de smelttemperaturen van diverse metalen. Klinkt als een stoffige discussie die enkel gespecialiseerde techneuten aanbelangt? In werkelijkheid zat de zaal afgeladen vol, en laaiden de emoties bijzonder hoog op. De discussie ging over de aanslagen op 9/11, en op het podium zaten ingenieur Coen Vermeeren en ikzelf, samen met moderator Rob Vanoudenhoven. Dat die technische argumenten de gemoederen beroeren, komt omdat er volgens sommigen erg veel van afhangt. Anno 2018 zijn er nog altijd talloze mensen - wereldwijd zeker tientallen miljoenen - die geloven dat de aanslagen op 9/11 niet werden uitgevoerd door Al Qaeda, maar dat het een 'false flag' operatie was, een geheime complot dat door de echte daders in de schoenen van Osama Bin Laden en zijn 19 rovers werd geschoven. Die groep denkers staat bekend als de '9/11 Truth movement'. De WTC-g…

The Myth of Senseless Violence

(Chapter for Palgrave Handbook of Philosophy and Public Policy)
People have a fascination with something called “senseless violence”. The term originated in Dutch police reports and media stories in the 90s (zinloos geweld), but has since then found its way into other languages as well. It refers to violence that is unprovoked, random, excessive, ruthless, and above all devoid of meaning.[i] Perpetrators have no discernible motive, and are not accountable to reason. Some scholars call it ‘autotelic violence’, violence that is committed for its own sake.[ii] Most people who use the phrase, believe that senseless violence is an especially troubling phenomenon, and that it is on the rise in our societies. Here are some recent headlines from Dutch newspapers that illustrate the extent of public concern: ‘Senseless violence among youth on the rise’. ‘More and more senseless violence’, ‘Senseless violence is increasing’, ‘Yet another incident of senseless violence’. In April 2006, eighty tho…