Posts

Over vooruitgang, neergang en ondergangsoptimisme

(Interview in het tijdschrift Streven, juli-augustus 2019) Door Frederik Polfliet* De Nederlandse historicus en journalist Addie Schulte (*1965) en de Vlaamse filosoof Maarten Boudry (*1984) schreven beiden een boek uit verbazing over de grote rol die doemdenken speelt in ons denken over de toekomst. Boudry ziet geen reden tot alarmisme zolang we maar vasthouden aan het beproefde recept van wetenschap, vrije markt en liberale democratie. De vooruitgang van gisteren levert zijns inziens het overtuigendste argument dat vooruitgang ook morgen mogelijk is. Schulte kijkt met evenveel scepsis naar vooruitgangsoptimisme en pleit ervoor de toekomst meer open te houden. Frederik Polfliet legde de auteurs enkele vragen voor over welke kant het opgaat met de wereld. Meneer Boudry (MB), in weerwil van het slechte nieuws dat dagelijks over ons wordt uitgegoten en de immense problemen waarmee we nog steeds kampen, stelt u dat we vandaag de dag getuige zijn van de grootste wereldwijde verbetering ooit…

Four Flavors of Doom: A Taxonomy of Contemporary Pessimism

Image
In his short, provocative book Has the West Lost It?, the Singaporean diplomat Kishore Mahbubani identifies a curious paradox. In many respects, the world has never been in better shape than today. People live longer, healthier, more peaceful, and safer lives than at any previous time in history. According to Mahbubani, this enormous improvement in the human condition is a result of Western ideas and practices—modern science, liberal democracy, free markets—spreading to other societies. And yet, surveys show that nowhere on Earth do people have such a bleak view of the future as in the West. Has the West indeed lost it? Westerners today are pessimistic about a whole panoply of things: overpopulation, global warming (or “global heating”), the ravages of neoliberalism, rapid deforestation and species extinction, soaring inequality, the rise of far-Right populism, mass immigration, the epidemic of depressions and burn-outs, the creeping “Islamization” of Western societies, robots taking …

Hoe de moderniteit werd bevochten op het christendom

Image
Mijn column over 'christofilie' lokt veel reacties uit. De meest uitgebreide repliek in NRC komt van twee Amsterdamse predikanten, Joost Röselaers en Tim Vreugdenhil. In hun stuk slaan en zalven zij, zoals goede christenen betaamt. Eerst gaan ze verrassend ver mee in mijn kritiek op christofielen. Kennelijk storen zij zich er ook aan dat Eurabia-doemprofeten het christendom als stok gebruiken om de islam te slaan. Röselaers en Vreugdenhil geven toe dat het christendom zich in haar geschiedenis "niet kenmerkt door een grote ontvankelijkheid voor vrijdenken en wetenschap". Dat siert hen. De idee van een gapende kloof tussen het christendom (vredelievend, tolerant, vrijdenkend) en de islam (haatdragend, oorlogszuchtig, dogmatisch) vinden ze, net zoals ik, historische flauwekul. So far so good. Maar nadat ze die christofilie hebben afgezworen en zich 'christo-kritisch' verklaren, schrijven ze toch dat de Verlichting een kind is van het christendom. Een "buite…

Hou op met die christofilie

Image
Onlangs voerde ik een – wetenschappelijk volstrekt onverantwoorde – peiling uit op Twitter: ‘Welk van de volgende problemen wordt de grootste uitdaging voor onze samenleving de komende 50 jaar?’ Vier keuzeopties, 2.560 stemmen, Mijn eigen stem ging naar ‘klimaatopwarming’, het onderwerp van mijn column vorige week, maar dat antwoord strandde op de tweede plaats. Meer dan dubbel zoveel mensen bleken wakker te liggen van iets geheel anders: islamisering (de ande re opties waren ‘ongelijkheid’ en ‘populisme’). Dat resultaat bevestigt wat verkiezingsuitslagen al deden vermoeden, en wat ik zelf ervaar als ik lezingen geef over mijn laatste boek Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat. Veel mensen zijn bang – écht bang – dat hun kleindochters hoofddoeken zullen dragen en dat aanzwellende moslimhorden ons vroeg of laat zullen overrompelen.
De doemprofeten van het nakende ‘Eurabia’ – een Europees continent onder de knoet van de sharia – zijn tegenwoordig in elk Europese land te vinden. De i…

Geven klimaatactivisten écht om het klimaat?

Image
Een gedachte-experiment. Vandaag bevat onze atmosfeer ongeveer 410 deeltjes CO2 per miljoen deeltjes. Dat is gevaarlijk veel en de concentratie blijft stijgen. Stel dat er morgen een deus ex machina over ons neerdaalt, die op magische wijze al het overtollige CO2 (en andere broeikasgassen) uit de atmosfeer trekt. In één klap kunnen we terugkeren naar het pre-industriële niveau van zo’n 280 deeltjes. En stel dat deze technologische wonderoplossing ons toelaat om op dat gewenste niveau te blijven.
Natuurlijk zal dit niet gebeuren, maar wat een gelukzakken zouden wij zijn! De mensheid zou een collectieve zucht van verlichting slaken (en daarmee in één klap 270 ton CO2 uitademen). De hele mensheid? Volgens mij zouden vele activisten die vandaag de dag de klimaattrom roeren, stiekem een beetje teleurgesteld zijn. De reden: in wezen is klimaatopwarming voor hen slechts bijzaak.
Het klimaat dient vooral als breekijzer om datgene te bereiken waar hun harten echt van opspringen: radicale en a…

Waarom Joost van Spanje "fake experts" volgt

In zijn reactie op mijn column in NRC noemt Joost van Spanje me een “fake expert”. Geen onaardig visitekaartje. Probleem is dat zijn tekst stijf staat van non sequiturs en verdraaiingen. In werkelijkheid maakt Van Spanje ongeveer hetzelfde punt als ik in NRC, maar is hij te druk bezig met de ontmaskering van “fake experts” om dat door te hebben. In mijn column leverde ik kritiek op het veelgehoorde argument, vooral in Vlaamse media maar ook daarbuiten, dat centrumrechtse partijen de ‘weg effenden’ voor het Vlaams Belang door haar thema’s (en stijl) over te nemen. De redenering: als je ideeën van een radicale partij kopieert, zullen  mensen altijd het origineel boven de kopie verkiezen. Dat klinkt aannemelijk, maar het is een manke redenering. De centrumrechtse partij N-VA heeft het Vlaams Belang al eens kleingekregen (in 2014), door een geloofwaardig democratische alternatief te bieden voor bezorgdheden over migratie en islam. Mijn conclusie: het VB won ondanks, niet dankzij, de stoe…