Laudatio Zesde Vijs / (pdw)trofee van SKEPP 2014

Ministers van volksgezondheid in België geven sinds 1999 een vergiftigd geschenk aan elkaar door. Dat geschenk werd ineen geknutseld en verpakt door de toenmalige minister van Volksgezondheid Marcel Colla, en betrof een wettelijke kader voor de erkenning van zogenaamde niet-conventionele geneeswijzen, als daar zijn: homeopathie, chiropraxie, osteopathie en acupunctuur. Ook meer exotische genezers mochten zich aandienen. Die wettelijke regeling was volgens Colla nodig om de bevolking te beschermen en “goede kwaliteit te verzekeren”. De betere kwakzalver, zo u wil.

De wet was echter een miskleun vol onduidelijkheden en bleef meer dan 10 jaar dode letter. Een groep osteopaten verloor echter het geduld en dagvaardde de Belgische staat voor deze nalatigheid. De rechter veroordeelde de Staat in 2010 tot een dwangsom van 5000 euro per maand, omdat hij – de Staat – de osteopaten een kans op erkenning bleef ontzeggen.

De regering schoot wakker. Ijlings werden commissies en vergaderingen belegd, paritair samengesteld uit academici en beoefenaars van de alternatieve geneeswijzen. Voor een uitgebreid relaas van deze uitputtingsslagen, die uitblonken in Belgisch surrealisme, kan u bij onze erevoorzitter Wim Betz terecht, die jarenlang in deze commissies zetelde. Om een lang verhaal kort te maken: in 2013, op een steenworp van de verkiezingen, goot minister van Volksgezondheid Laurette Onkelinx de erkenning van één alternatieve praktijk nog snel in een Koninklijk Besluit: uitgerekend de homeopatie. Met een zeer bedenkelijke kunstgreep had ze de universiteiten verhinderd om hun stem uit te brengen in de commissies. De regeling? Enkel artsen, tandartsen en vroedvrouwen mochten zich vanaf dan specialist in het voorschrijven van geschud water noemen, mits een opleiding van 600 uur aan een universiteit of hogeschool. Enig euvel: geen enkele universiteit wil die opleiding inrichten. Geen wonder. Dat is alsof men aan faculteiten wiskunde zou vragen om een bachelor te onderwijzen in het kwadrateren van cirkels.

Alweer een patstelling. Toen Onkelinx eind vorig jaar werd opgevolgd door Maggie De Block, een gediplomeerde arts en voorstander van de zuiver wetenschappelijke geneeskunde, slaakte de medische wereld een zucht van verlichting. Kort na haar benoeming gaf De Block in interviews te kennen wat elke wetenschapper wist, maar wat sommige politici uit electoraal opportunisme niet luidop durven zeggen: dat de meeste alternatieve geneeswijzen, voor de meeste aandoeningen, niet beter werken dan een placebo. Voor nekpijn en lage rugpijn zijn osteopathie en chiropraxie aangewezen, maar daar houdt het zowat op. Met name homeopathische middeltjes, die enkel geschud water of suiker bevatten, zijn zowat de definitie van een placebo. Of zoals Maggie De Block het zelf in een interview met De Standaard verwoordde: “In het beste geval zijn ze vergelijkbaar met een warm bad. Het doet deugd, dat wel. Maar dat is het ook. Moet ik een warm bad ook terugbetalen?
En dat brengt ons bij haar tweede verdienste: Maggie De Block zet ook grote vraagtekens bij de terugbetaling van die veredelde warme baden, via de zogenaamde aanvullende “vrije verzekering" van de mutualiteiten, die trouwens – in weerwil van de benaming – voor iedereen verplicht is. De mutualiteiten stellen nu zelfs lijsten op van onwettige beoefenaars van de geneeskunde, zoals chiropractors, om ze uitdrukkelijk te erkennen voor terugbetaling.

Wie het pad van de evidence based geneeskunde echter verlaat, belandt in totale willekeur. Eens je begint met de erkenning en terugbetaling van kwakzwalverij, louter omdat de bevolking erom vraagt, kan je net zo goed Lourdes-water erkennen, door het ministerie van volksgezondheid gewijd, en door erkende sprenkelaars besprenkeld. De Christelijke Mutualiteit organiseren wel reizen naar Lourdes, maar gelukkig vooralsnog niet in het kader van een ziekteverzekering.

Het standpunt van SKEPP is duidelijk: enkel de methodes waarvan de werking wetenschappelijk is aangetoond, verdienen een tussenkomst van de overheid. Een erkenning van alternatieve geneeskunde, zelfs zonder terugbetaling, geeft een volstrekt verkeerd signaal: het wekt de indruk van een keurmerk, een garantie van betrouwbaarheid. Bij gebrek aan wetenschappelijke bewijzen, zullen alterneuten dat aangrijpen als een overwinning.

Of de minister daadwerkelijk iets aan de praktijken van de zorgverzekeraars zal kunnen verhelpen, blijft een open vraag. Misschien kan zij ons zo meteen vertellen of er al schot zit in de zaak?

In ieder geval is het een verademing dat Maggie De Block de simpele feiten over zogenaamde alternatieve geneeswijzen uitspreekt, en durft te breken met de halfslachtige houding van haar voorgangers. Bij de vele overtuigde aanhangers van homeopathie maakt ze daar zich ongetwijfeld niet populair mee. Of misschien zien sommigen het licht, nu de bevoegde minister klare taal spreekt?

Burgers hebben het recht om bij homeopaten en andere alternatieve genezers aan te kloppen, voor zover zij dat wensen, maar de overheid moet die onwetenschappelijke praktijken niet legitimeren, laat staan terugbetalen. Geschud water mag dan al geen bijwerkingen hebben, het bezorgt mensen wel een vals gevoel van veiligheid en kan hen ertoe brengen om een noodzakelijke therapie af te zweren.
En als er alsnog bewijzen opduiken voor een alternatieve geneeswijze, dan zullen wij – en ongetwijfeld ook Minister De Block en haar Kenniscentrum – dat met plezier erkennen. Dan spreken we niet langer “niet-conventionele geneeskunde”, zoals de wet-Colla, maar gewoon over geneeskunde. Meer heeft de burger niet nodig.

Maarten Boudry

Comments

  1. Geachte heer Boudry,

    Uiteraard treed ik uw stelling in deze bij: het is idd nogal absurd een per definitie beperkt budget deels te besteden aan dubieuze behandelwijzen die niet wetenschappelijk onderbouwd zijn.

    In dezelfde lijn zou ik u willen vragen uw licht te laten schijnen over het fenomeen der psychofarmaca. Antidepressiva bv. werken amper beter dan actieve placebo's (bevindingen van Irvine Kirsch) en voor de overgrote meerderheid der depressieven werkt lichaamsbeweging e.d. minstens even goed. Om nog maar te zwijgen van het vuile spel van de farmaceutische industrie in de vorm van het achterhouden van studies die negatief zijn voor hun producten en het financieel bewerken van specialisten die veel invloed hebben op het terrein (in de VS ook de publieke opinie en wel via reclame, hier gelukkig minder al neemt de media ook hier psychiatrische opinies kritiekloos over). Het is geweten dat vele psychiaters die meegewerkt hebben aan de DSM-serie financiële banden hadden/hebben met diezelfde industrie (in de studiegroepen gewijd aan stemmingsstoornissen en psychosen quasi allemaal) en worden er geen of weinig vragen gesteld bij de wetenschappelijkheid van die discipline en die medicatie terwijl dit de maatschappij een veelvoud zal kosten van homeopathie e.d. en de baten blijkbaar zeer mager zijn. Toch worden dergelijke medicijnen en masse voorgeschreven en wel door mensen die een artsendiploma hebben en dus wetenschappelijk opgeleid zouden moeten zijn.

    Mij lijkt dit een minstens even prangend probleem dan hetgeen u in deze post heeft aangekaart. Als u de rigoureuze standaard der evidence based medicine op de psychiatrie zou toepassen zou u weleens verbaasd kunnen staan. Men kan zich afvragen hoe aan een discipline die nog in haar kinderschoenen staat en die bitter weinig experimentele kennis heeft geproduceerd (over de etiologie der zogenaamde mentale stoornissen of hoe men het ook wil noemen is bv. quasi niets met enige graad van zekerheid geweten, noch over de precieze werkzaamheid der psychofarmaca laat staan psychotherapie) Überhaupt bona fide wetenschappelijkheid kan toegedicht worden. Toch is de status ervan enorm en rijkt haar macht tot in het parlement en zelfs de rechtszaal waar dikwijls wordt gepleit op basis van hoogst betwistbare medische verslagen die elkaar nog veelal carrément tegenspreken. Ik heb nooit begrepen hoe men in vredesnaam post factum uitspraken kan doen omtrent toerekeningsvatbaarheid of bv. individuele sexuele recidive zou kunnen voorspellen en toch gebeurt het in de realiteit frequent.

    Natuurlijk zal dit iets meer moed vragen dan het intrappen van open deuren zoals in het debat omtrent alternatieve geneeswijzen (iedereen met een ons verstand en wat kennis terzake weet dat zwaar verdunde chemische stoffen geen reëel effect zullen sorteren) en dus intellectueel op veilig spelen. Temeer daar in dit geval de belangengroepen zich (deels) in en niet buiten de academische wereld situeren. Als academicus is het natuurlijk comfortabeler de wetenschappelijke orthodoxie uit te dragen (die in deze zeker juist is, dat is mijn punt niet) dan publiekelijk kritiek uit te oefenen op wantoestanden binnen de wetenschappelijke wereld die uiteraard eveneens des mensen is en dus feilbaar. Hiermee is overigens geen kritiek op het instituut an sich gegeven.

    Ik ben benieuwd of u de uitdaging zult aannemen.


    ReplyDelete
  2. Beste heer Verclyte,

    Dank voor uw reactie. Hieronder enkele bemerkingen van Wim Betz, erevoorzitter van SKEPP:

    "* antidepressiva werken duidelijk wel, bij ernstige (major) depressie, bij lichtere vormen van depressie verdient gesprekstherapie de voorkeur. Dat is niets nieuw, het stond 20j geleden al in de cursus die ik gaf.
    * Ook antipsychotica hebben een duidelijk bewezen werking. Heel wat mensen kunnen nu deel nemen aan de samenleving waar ze vroeger in een dwangbuis of een gecapitonneerde cel zouden blijven zitten.
    * Dat sommige farma fabrikanten een aantal negatieve studies in de lade wegmoffelden is al jaren geweten, zie bijv het boek Bad Pharma van Ben Goldacre. Er zijn nu gelukkig nationale en EU en WHO initiatieven voor verplichte melding en ter inzage brengen van alle klinische proeven, dat juichen we toe. De akmpioenen van het wegmoffelen zijn toch wel de alterneuten.
    * Het is te breed om over DE psychiatrie te spreken, even zinloos als over DE pillen te oordelen. Er bestaat een ernstige beweging naar evidence based psychiatry, met boeken, tijdschriften.... maar heel wat psychologen en psychiaters willen daar niet van weten, zo bijv de kritiek op de nonsens van de psychoanalyse, en andere psychoblabla.
    * Sommige nep-therapien krijgen erkenning door politici, bijv de homeopathie door minister Onkelincx. Sommige psychanalisten en Rohrschach virtuosen krijgen status door rechters (bijv de parachutemoord). Soms stelt de rechter onmogelijke vragen aan de experten die eigenlijk enkel mits een kristallen bol kunnen beantwoord worden.
    Algemene bemerking: het is een gekende tactiek om kritiek op een pseudowetenschap trachten te minimaliseren door ons te verwijten dat we eerder iets anders hadden moeten viseren. SKEPP kan niet alle wantoestanden in de wereld tegelijk aanklagen. Het staat hem vrij om zelf een artikel te schrijven en dit aan te bieden.
    Het gebruik van het woord orthodoxie van de wetenschap wordt graag gebruikt door adepten van pseudowetenschap."

    Daar sluit ik me bij aan, ook bij de uitnodiging om zelf een bijdrage te schrijven en op te sturen. Er zijn wel degelijk wantoestanden in de medische wereld, door lobbywerk van de farmaceutische industrie, zie bijvoorbeeld het boek Bad Pharma van Ben Goldacre. Overigens doet de DSM geen enkele uitspraak over de etiologie van de aandoeningen, en worden de expertpanels niet enkel beïnvloed door lobbywerk van de farma-industrie, maar ook door patiëntenverenigingen, zorgverzekeraars, psychoanalytici, die vaak tegengestelde belangen hebben. Ik steun ook dit initiatief, dat onder meer alle medische experimenten vooraf wil registreren, zodat er minder mogelijkheid is tot publication bias en het 'file drawer' effect. http://www.senseaboutscience.org/

    Mvg,

    M.

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

The Fallacy Fork: Why It’s Time to Get Rid of Fallacy Theory

We zijn veel te lief voor extreemlinks: Over het dempen van ideologische beerputten

Ook links zwijgt ex-moslims dood