Posts

Showing posts from 2016

We zijn veel te lief voor extreemlinks: Over het dempen van ideologische beerputten

Image
Hoe weet je of een partij heeft gebroken met haar ranzige verleden? De voorloper van het Vlaams Belang, het Vlaams Blok, heeft diepe wortels in de collaboratiebeweging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Verschillende kopstukken hebben in hun jeugd geflirt of gedweept met het neo-Nazisme. De videobeelden uit 1991 waarop Filip De Winter schreeuwt om een “blank Europa”, zijn wijd en zijd bekend. Sinds enige tijd doet de partij veel moeite om zich een salonfähig imago aan te meten.
Maar is de beerput gedempt, of is er enkel een slordig deksel over gelegd? Wat vaststaat, is dat er geregeld onwelriekende walmen uit opstijgen. Dan brengen VB-kopstukken hulde aan het graf van Vlaamse SS-collaborateurs, of duiken er getuigenissen op van partijbijeenkomsten waarop het Horst Wessel lied – de officiële hymne van de NSDAP – wordt aangeheven, of de superioriteit van het blanke ras te bezingen. Dat soort voorvallen gebeurt net iets te vaak om toevallig te zijn.   
Enkele weken geleden nog was de beerp…

De kniepeesreflex van de politieke correctheid

Soms tonen de reacties op een artikel beter de stelling aan dan het artikel zelf. In Zeno dit weekend betoogde ik dat het begrip “politieke correctheid”, hoewel vaak misbruikt, geen hersenspinsel van rechts is, of louter een stoplap om racistische praat te vergoelijken. Politieke correctheid is een specifieke ideologie ter linkerzijde, die diversiteit verheerlijkt en elke vorm van kritiek op minderheden als “racistisch” of “rechts” wegzet .
Het beste diagnostische criterium voor politieke correctheid in de huidige context, is kritiek op de islam. Die is voor de politieke correctheid wat het hamertje bij de dokter voor de kniepeesreflex is. Die reflex werd mooi geïllustreerd door de populairste lezersreacties op de Facebook-pagina van deze krant. “Extreemrechtse” praat, zo oordeelde iemand. Een ander schreef ik dat ik een “rechtse wolf in schapenvacht” was. Eens je bent gebrandmerkt als “rechts”, wordt verdere discussie in deze kringen overbodig. Het is het equivalent van oorwas in het…

Hoe links zijn eigen kinderen opeet

Image
Deze zomer bracht ik een bezoek aan de campus van Berkeley nabij San Francisco, na een studiereis in Boston. Berkeley staat bekend als een van de bolwerken van progressief Amerika; de broedplaats van vele progressieve ideeën die later gemeengoed werden in de Amerikaanse samenleving. Maar geruchten hadden me ook bereikt over een doorgeschoten cultuur van politieke correctheid. De verkiezing van Trump was nog een verre nachtmerrie, maar dat deze narcistische vuilbekker het überhaupt tot Republikeinse kandidaat kon schoppen, kwam volgens sommige analisten omdat mensen die politieke correctheid spuugzat zijn. De huidige generatie studenten aan progressieve universiteitscampussen in de V.S. worden soms sneeuwvlokjes genoemd. Hun teergevoeligheid en hun neiging om aan alles aanstoot te nemen, worden belichaamd in de populaire cultuur van “safe spaces”. Dat zijn ruimtes op de campus of in het auditorium waar studenten gevrijwaard blijven van haatdragende en verontrustende meningen, van beled…

Messias-drogreden

Image
In een klassieke scène uit The Life of Brian van Monty Python wordt de onfortuinlijke Brian achtervolgd door een meute van religieuze fanatici, die in hem de nieuwe heiland zien. Onze onwillige held ontkent in alle toonaarden, maar zijn volgelingen zien in elk gebaar van hem een goddelijk teken, en in elk stom toeval een mirakel. Tot wanhoop gedreven, roept Brian op een bepaald moment uit: “I'm not theMessiah!Will you please listen? I am not the Messiah, do you understand? Honestly!”


De godsdolle meute weifelt even, tot iemand oppert: “Only the true Messiah denies His divinity!” Als laatste poging probeert Brian een staaltje omgekeerde psychologie: “All right! I am the Messiah!” Waarop de menigte in ecstase uitbarst: “He is! He is the Messiah!”
De dialoog werkt op de lachspieren, omdat ze een uitvergroting is van een denkfout. Laat ik ze de Messias-drogreden noemen. Persoon X beschuldigt persoon Y van iets; persoon Y ontkent, waarop X die ontkenning als een bevestiging van zijn sch…

Durf krenken!

Een analyse van een lezing waarvan geen schriftelijke neerslag bestaat, en waarbij de meeste lezers niet aanwezig waren, blijft een heikele onderneming. Woorden vervlieden snel, en ons geheugen is onbetrouwbaar. Het gevaar bestaat dat je redeneerstappen overslaat, argumenten verkeerd weergeeft of stropoppen opzet. De oorspronkelijke bronnen zijn niet langer controleerbaar voor je publiek. Ik vrees dat Thomas Rotthier in die val is getrapt, in zijn analyse van mijn lezing zaterdagavond op de Nacht van de Vrijdenker. Ik weet niet of er geluidsopnames zijn van de lezing, maar om het geheugen op te frissen, hierbij mijn slides van zaterdagavond. En hier een eerdere tribune waarop de lezing deels gebaseerd is, kort na de aanslagen op Charlie Hebdo, weliswaar nog getekend door de verontwaardiging van het moment:  Mijn vertrekpunt was hetzelfde als Rotthier: krenken en gratuit beledigen zijn doorgaans moreel verkeerd. Niettemin ben ik, zelfs vertrekkende van die aanname, bij de conclusie aa…

Leven we in een "post-truth" tijdperk?

Image
Leven we heden in een "post-truth" tijdperk? 'Oxford Dictionaries' koos het begrip uit tot woord van het jaar. De Standaard belde naar mijn collega-filosoof Ruben Mersch en mij voor een reactie. Volgens mij is dat "post-truth" tijdperk overroepen. Waarheid blijft een centraal en onontkoombaar concept in ons wereldbeeld, waaraan we heel moeilijk kunnen ontsnappen. Elk van ons heeft een wereldbeeld, waaraan we geloof hechten omdat we om een of andere reden denken dat het “waar” is. Maar zijn er niet miljoenen mensen die de waarheid compleet in de wind slaan? Denk aan dwaallichten die volhouden dat 9/11 een inside job was van Bush en kompanen, dat klimaatopwarming een fabeltje is van groene jongens, dat het geboortecertificaat van Obama vervalst is, of dat Trump al zijn verkiezingsbeloften zal kunnen waarmaken.  Ook die mensen kunnen echter niet aan het concept "waarheid" ontsnappen. Ze zijn er net zo hard aan verknocht als u en ik. Het probleem is …

De kater genaamd Trump

Verschillende mensen hebben me de afgelopen dagen herinnerd aan de laatste, nogal omineuze zin van mijn essay over cultuurpessimisme in Zeno. Daarin schreef ik dat ik me pas tot het doemdenken zou bekeren indien niet Hillary Clinton maar Donald Trump de volgende president van de V.S. zou worden. Achter die woorden blijf ik staan: de verkiezing van Donald Trump is een bijzonder onrustbarende gebeurtenis, die zelfs een verstokte vooruitgangsdenker somber moet stemmen over de (nabije) toekomst. Trump is een complete onbenul zonder enige politieke of diplomatieke ervaring, een megalomane narcist, een onbeschoft en ongeleid projectiel, een kruitvat van rancune met een angstwekkend kort lontje. En zo'n figuur wordt binnenkort de machtigste man ter wereld, de leider van de 'free world'. Niettemin, hoe gevaarlijk de verkiezing van Trump ook is, de vaakgehoorde analogie met Hitler, ook door verstandige mensen zoals mijn vriend Andreas Tirez, is volgens mij van de pot gerukt. Adolf…