Posts

Showing posts from 2018

Is het afgelopen met de Europese Verlichting? Brief aan Sid Lukkassen (2)

Beste Sid, In mijn eerste antwoord probeerde ik je sombere toekomstbeeld te bekampen met cijfers over internationale democratisering en liberalisering. Nu antwoord je echter dat ik je ‘hoofdvraag’ heb gemist, namelijk ‘het geopolitieke relevantieverlies van Europa’. Nu wordt het echt boeiend, want kennelijk is het jou dus eerder om de toekomst van ons continent te doen dan om de toekomst van de (Europese) verlichtingswaarden. Dat zijn natuurlijk twee verschillende zaken. Neem het idee van democratische verkiezingen. De bakermat van de democratie ligt in Athene. Moeten we het erg vinden dat Griekenland tegenwoordig het kneusje van Europa is? Niet wat betreft het wedervaren van de democratie. Het gedachtegoed dat op het Griekse schiereiland ontstond, is nog steeds springlevend, en is al lang niet meer afhankelijk van de geopolitieke relevantie van Griekenland zelf. De kernwaarden van de Verlichting staan vandaag geboekstaafd als ‘westers’ omdat ze grotendeels op West-Europese bodem wer…

De kruistocht van Bart Staes tegen GGO's

In zijn recente stuk in De Morgen doet Bart Staes plots alsof zijn jarenlang verzet tegen ggo's louter op pragmatische argumenten over klimaat en economie berustte. Kennelijk heeft Staes een slecht geheugen. Vergelijk met 2011, toen hij een bende hooligans verdedigde die in Wetteren een ggo-veld bestormden en vernietigden, vanuit de volkomen irrationele angst dat zich in Wetteren één of andere ecologische catastrofe zou voordoen. Of vergelijk met 2012, toen Staes paniekerig een "ogenblikkelijk moratorium" eiste van ALLE ggo-teelten, op basis van één fraudulente kankerstudie van de beruchte Séralini, die zowat tegen alle regels van wetenschappelijk onderzoek zondigde, en die inmiddels is teruggetrokken. Overigens blijft Staes nog stééds verwijzen naar Séralini in zijn nieuwe standpunt, en spreekt hij enkel over "vermeende methodologische fouten" die "niet aangetoond konden worden": Hij kan dus nog steeds niet toegeven dat de studie van Séralini met de…

Als we het woord ‘hut’ afschaffen, waarom het daarbij laten?

In december opent het AfricaMuseum opnieuw de deuren. De antropologe Bambi Ceuppens, wetenschappelijk commissaris bij het museum, stelde een document op met taalaanbevelingen om de zaalteksten te herschrijven. Er zijn nog steeds talloze woorden, aldus Ceuppens, die onze koloniale en enge westerse visie op Afrika verraden. “Jungle” heeft bijvoorbeeld de associatie van een primitieve wildernis. Het document stelt “tropisch regenwoud” voor als alternatief. Een “tamtam” wordt een “spleettrommel”. Voor “slaaf” oppert Ceuppens het alternatief “mens die verhandeld wordt als koopwaar”. En ook het woord “hut” wordt beter vermeden: “We moeten af van het beeld dat iedereen in een hut woont in Afrika. Daarom stel ik in mijn richtlijnen voor om huis te gebruiken. Een algemene term is altijd beter.”
Dit is een gunstige evolutie. Aan “hut” kleeft inderdaad de connotatie van een soort primitieve en eenvoudige woning, alsof die minder comfortabel of minder duurzaam zou zijn dan onze westerse baksteen…

Publicatiedruk is niet alleen onvermijdelijk, maar wenselijk

Gaan academici gebukt onder een ongezonde 'publicatiedruk'? Die bezorgdheid was weer te horen naar aanleiding van het dossier in De Morgen over neptijdschriften. Wetenschappers zouden in bedenkelijke tijdschriften publiceren omdat ze wanhopig zijn om een extra lijntje op hun CV te kunnen zetten. Een gelijkaardige redenering hoor je vaak over wetenschapsfraude: mensen als Diederik Stapel zouden data vervalst hebben omdat ze nu eenmaal leven in een systeem waarin je moet 'publiceren of verdwijnen'. Dat klopt niet.
De link tussen publicatiedruk en wanprakijken is ten eerste zeer twijfelachtig. Een academisch curriculum is niet gewoon een waslijstje: enkel de publicaties in erkende tijdschriften wegen echt door bij sollicitaties, promoties en financiering van onderzoeksprojecten. Een academicus die denkt dat hij zijn CV kan opsmukken door tweeduizend euro te betalen aan een rooftijdschrift, zal bedrogen uitkomen. Ignaas Devisch heeft zijn positie aan de UGent heus niet ge…

"Liberals Have Compromised on Their Own Values”: An Interview with Ali A. Rizvi

Image
The Pakistani-Canadian writer Ali Rizvi is a fierce critic of Islam, the religion in which he grew up. But unlike many other critics who maintain that Islam is inherently incapable of modernization, and that the Muslim world is sliding ever further into backwardness and fundamentalism, Rizvi is refreshingly optimistic about the future. The seed of a new Enlightenment has been planted in the Arabic world, he told me in Antwerp, and there’s no way to eradicate it.
In his book The Atheist Muslim, Rizvi speaks directly to the many closeted atheists, agnostics, and secularists in the Muslim world. These people are obliged by the societies in which they live to present themselves outwardly as Muslims, but in private, they harbor different ideas. Rizvi’s book is often polemical in tone, but also humane and sympathetic to the plight of Muslims around the world. He is keenly aware of the consolations which faith provide to some, and he never stoops to condescension.
If Rizvi is right, freethinke…

Bijten in de hand die je voedt. Regressief-links in academia

Ik hield het niet voor mogelijk, maar Prof. Anya Topolski heeft de eerdere onzin van Bleri Lleshi over 'cultureel racisme' in De Morgen vandaag nog overtroffen. Nu is dat 'culturele racisme' dat ze in academische cenakels hebben bedacht zowaar een uitvinding van de Verlichting. Dat is onzin op onzin stapelen. Volgens de definitie die deze activisten zelf hanteren, is elke cultuur die ooit heeft bestaan 'cultureel racistisch'. Overal en altijd denken mensen dat hun eigen groep beter is dan de rest. Het cultuurrelativisme van Topolski daarentegen (alle culturen zijn gelijk en geloof in ‘culturele vooruitgang’ is racisme) is een bizarre postmoderne uitvinding die je enkel aan bepaalde departementen van westerse universiteiten aantreft. Topolski legt mij de stelling in de mond dat “de nazi's biologisch racisme uitvonden”, maar dat is een compleet verzinsel van haar kant. Nergens heb ik dat beweerd of zelfs maar geïnsinueerd. Denkt ze nu echt dat ik geen weet h…

Pleidooi voor een verbeterlijk optimisme - brief aan Sid Lukkassen (1)

(Eerste brief van Sid Lukkassen aan mij vind je hier) Beste Sid,  Er is iets dat me opvalt aan jou. Jij werpt je op als behoeder van de westerse Verlichting, maar toch lijk je bitter weinig vertrouwen in diezelfde Verlichting te hebben. Je voorspelt dat de westerse beschaving binnenkort overvleugeld zal worden door onverlichte autoritaire regimes, door de kracht van demografie en migratiestromen, en door ons gebrek aan “culturele weerbaarheid”. De hele notie van wereldburgerschap – een verlichtingsidee – verwerp je als een ‘illusie’ die op harde biologische barrières zal stuiten. Dat doemscenario verwerp ik volkomen. Voor we naar de toekomst kijken, eerst het heden. Nooit eerder leefden we zo veilig, welvarend en gezond als vandaag. Dat geldt niet alleen voor het Westen, maar over de hele wereld. Vanaf grofweg 1800 heeft de mensheid op zowat elk vlak een spectaculaire vooruitgang geboekt, ongezien in de wereldgeschiedenis. Honderden miljoenen mensen werden uit de armoede getild, gewel…

Waarom 'cultureel racisme' een perfide miskleun is

Als het woord racisme valt, zo schrijft Bleri Lleshi in deze krant, dan denken mensen vooral aan biologie. Dat treft. Als het woord paard valt, denk ik ook vooral aan een hoefdier. Al die mensen zijn echter niet mee met de laatste academische inzichten, aldus Lleshi. Dat racisme waar u aan denkt als u het woord racisme hoort, dat is het ‘oude racisme’. Er is echter ook een ‘nieuw racisme’, namelijk het geloof dat bepaalde culturen (niet rassen) minderwaardig zijn aan andere.
Wie denkt dat Lleshi een hitteslag heeft opgelopen, vergist zich. Het concept 'cultureel racisme' is inmiddels wijdverbreid onder activisten, alsook in bepaalde academische kringen. De socio-linguïst Jan Blommaert vat het voor ons samen: “Het hedendaagse racisme is een racisme dat zich richt op de culturele identiteiten, eigenschappen, opvattingen en gedragingen van mensen”. En ook UNIA is op de trein gesprongen. In haar officiële jaarverslagen beschouwt ze de ‘hiërarchische rangschikking’ van culturen al…

Nee, onze rechtsstaat wordt vandaag niet "volop gesloopt"

Als zelfs een vooruitgangsoptimist als Joël De Ceulaer gelooft dat het bergaf gaat met de wereld, hoe erg moet het dan niet gesteld zijn? In zijn weekendessay krijgt Joël een onverwachte opstoot van wat de Britse schrijver Matt Ridley 'keerpuntitis' noemt: de onweerstaanbare neiging om te geloven dat we op een 'scharnierpuntje' in de geschiedenis zitten (DM 28/7). Die aandoening is eeuwenoud: in elk tijdsgewricht zien mensen scharnieren, drempels en kantelpunten, en horen ze klokken die twaalf uur slaan. En als het begint te kantelen, gaat het doorgaans de dieperik in.
Maar Joël loopt te hard van stapel. Nochtans veegt hij eerst terecht de vloer aan met het doembeeld van de Nederlandse minister Stef Blok, die onlangs predikte dat een vreedzame, multiraciale samenleving onmogelijk is, wegens onze diepgewortelde biologische neiging tot xenofobie. Dat is inderdaad pertinente onzin. De etnisch homogene samenlevingen van weleer waren vele malen gewelddadiger dan de multi-e…

De overtuiging dat het bergaf gaat met de wereld is allesbehalve onschuldig

Image
De essayist Bas Heijne, winnaar van de P.C. Hooft-prijs en bekend als één van Nederlands grootste intellectuelen, is zijn vooruitgangsgeloof kwijtgespeeld. Dat zegt hij toch zelf. Hij maakte er onlangs de vierdelige docureeks Onbehagen over voor de Nederlandse VPRO, op basis van zijn gelijknamige bestseller.
Volgens Heijne leven we in een tijd van groeiend onbehagen: de breuklijnen in onze samenleving worden steeds groter, het vertrouwen en optimisme van weleer is verdwenen, en de verlichtingswaarden staan steeds meer onder druk. Is het allemaal nog wel de moeite waard om voor die idealen te vechten, zo vraagt hij zich af, of moeten we ze maar op de schroothoop van de geschiedenis dumpen?
Een tijdje geleden hebben wij samen een aflevering ingeblikt van de videopodcast De snijtafel, waarin we het cultuurpessimisme van Bas Heijne met cijfers en grafieken bestrijden. Nieuws is wat opvalt, en negatief nieuws springt meer in het oog, waardoor morele vooruitgang vaak buiten het blikveld va…