Geven klimaatactivisten écht om het klimaat?



Een gedachte-experiment. Vandaag bevat onze atmosfeer ongeveer 410 deeltjes CO2 per miljoen deeltjes. Dat is gevaarlijk veel en de concentratie blijft stijgen. Stel dat er morgen een deus ex machina over ons neerdaalt, die op magische wijze al het overtollige CO2 (en andere broeikasgassen) uit de atmosfeer trekt. In één klap kunnen we terugkeren naar het pre-industriële niveau van zo’n 280 deeltjes. En stel dat deze technologische wonderoplossing ons toelaat om op dat gewenste niveau te blijven.

Natuurlijk zal dit niet gebeuren, maar wat een gelukzakken zouden wij zijn! De mensheid zou een collectieve zucht van verlichting slaken (en daarmee in één klap 270 ton CO2 uitademen). De hele mensheid? Volgens mij zouden vele activisten die vandaag de dag de klimaattrom roeren, stiekem een beetje teleurgesteld zijn. De reden: in wezen is klimaatopwarming voor hen slechts bijzaak.

Het klimaat dient vooral als breekijzer om datgene te bereiken waar hun harten echt van opspringen: radicale en allesomvattende systeemverandering. Het klimaat is een stok om de hond te slaan en de hond luistert naar de naam ‘kapitalisme’. Of preciezer: het huidige industriële, kapitalistische, neoliberale, op groei gerichte, westerse samenlevingsmodel.

Neem activiste Naomi Klein, een fervent bestrijder van globalisering en neoliberalisme. Zij sprong enkele jaren geleden op de klimaatkar met haar boek This Changes Everything. De ondertitel spreekt boekdelen: Capitalism vs the Climate. Net zoals talloze andere activisten gelooft Klein dat het kapitalisme de wortel van het kwaad is.

Afbeeldingsresultaat voor nuclear plant beautifulIn een recent stuk voor De Groene Amsterdammer hekelt Ewald Engelen technologische remedies tegen klimaatopwarming, zoals elektrische auto’s en het opvangen en opslaan van CO2 (koolstofcaptatie). Dat zouden schijnoplossingen zijn, „natte dromen” van mensen „die niets willen veranderen”. De echte remedie voor Engelen is „minder en anders consumeren”.

Met die bespottelijk vage aanbeveling geeft Engelen aan geen idee te hebben van de omvang van ons probleem. We moeten niet zomaar wat minder uitstoten, we moeten onze globale uitstoot binnen enkele decennia tot nul herleiden en wellicht ook reeds uitgestoten CO2 uit de lucht afvangen en opslaan. De enige manier om dat klaar te spelen is technologie.

Zouden Klein en Engelen echt opgetogen zijn met een technologische deus ex machina? Of zouden ze wat beteuterd achterblijven omdat iemand hun favoriete breekijzer om het kapitalisme te ontwrichten (‘nu ingrijpen of de wereld gaat naar de knoppen!’) heeft afgenomen?

Hier schuilt ook de verklaring waarom veel klimaatactivisten zich blijven verzetten tegen technologieën die werkelijk ons klimaatprobleem kunnen oplossen, zoals kernenergie en koolstofcaptatie. Kerncentrales zijn niet alleen de veiligste en properste vorm van energieopwekking, ze zijn vooral de enige reeds beproefde methode voor ‘deep decarbonization’ (ontkoling). Landen zoals Zweden en Frankrijk hebben die klus al geklaard, met de vingers in de neus zelfs, zoals Joshua Goldstein en Staffan Qvist aantonen in hun boek A Bright Future: How Some Countries Have Solved Climate Change and the Rest Can Follow.

En toch balen groenen nog steeds van kernkracht. Recent sprak Greenpeace Nederland zich ook uit tegen koolstofcaptatie. Dat zou een uitvlucht zijn, van vervuilers die de status quo willen behouden. Precies deze boodschap verkondigt paus Franciscus in zijn encycliek Laudato Si, bejubeld door ‘groene’ activisten: klimaatzondaars moeten boeten en tot inkeer komen, niet hun hachje redden met slimme vondsten.

Het is tijd om de kaarten op tafel te leggen. Iedereen die predikt dat we ‘nog slechts twaalf jaar hebben om de planeet te redden’, maar zich vervolgens koppig verzet tegen kernenergie en koolstofcaptatie, weet niet waarover hij het heeft, begrijpt de urgentie van het klimaatprobleem niet, of (mijn stoutste vermoeden) geeft gewoon geen moer om het klimaat, maar enkel om ‘de vernietiging van het kapitalisme’ of dergelijk ongein. Wat zal het zijn, jongens?

(NRC, 16/6/2019)

Comments

Nancy said…
Beste Maarten,

Tot afgelopen week had ik nog nooit van je gehoord, maar dat veranderde toen ik je column in het NRC las met als titel ‘Geven klimaatactivisten écht om het klimaat?’ Ik zie mijzelf als zo’n activist en mijn antwoord was: ‘natuurlijk wel!’ Pas daarna las ik de column.

Je legt me daarin nogal wat in de mond. Dus dat vraagt om een beter onderbouwd antwoord dan welles-nietes. Ik heb eerst nog even wat internetresearch naar je ideeën gedaan, daardoor kwam ik ook terecht bij je uitgebreide ‘Brief aan Anuna De Wever en Kyra Gantois’, die voor een deel over hetzelfde gaat.

Daarbij maakte ik even een snelle rekensom: ik ben van 1961, jij van 1982 en het zou best kunnen dat Anuna en Kyra van 2003 zijn. Toch besloot ik om niet hetzelfde ‘pappie weet het beter en zal het je even uitleggen’- toontje aan te slaan dat jij gebruikte in je brief aan hen.

Je verwijt is dat voor klimaatactivisten (zoals ik, maar er zijn beslist ook meer dogmatische) hun ‘strijd’ tegen klimaatopwarming slechts bijzaak is. Je zegt: ‘Het klimaat dient vooral als breekijzer om datgene te bereiken waar hun harten echt van opspringen: radicale en allesomvattende systeemverandering. Het klimaat is een stok om de hond te slaan en de hond luistert naar de naam ‘kapitalisme’. Of preciezer: het huidige industriële, kapitalistische, neoliberale, op groei gerichte, westerse samenlevingsmodel.’ Ik zou – volgens jou - geen moer geven om het klimaat. Ik kan je verzekeren: die veronderstelling klopt niet. Voor mij niet en voor de activisten om mij heen – degenen die ik persoonlijk ken - evenmin.

Van een deus ex machina die in één klap de CO2 uit de lucht haalt èn het niveau ook laag houdt, wat we ook doen, zouden wij volgens jou niet blij worden. Vervolgens noem je een paar van die mogelijke technische wondermiddelen. Je hebt gelijk èn ongelijk. Ongelijk omdat ik daar juist heel blij van zou worden. Ongelijk omdat ik de middelen die jij noemt niet voldoende vind. Maar ik zou wèl toejuichen dat ze tegen mijn verwachting in morgen operationeel zouden zijn en zonder schade voor toekomstige generaties ingezet kunnen worden. Helaas is dat bij mijn weten niet zo. Het nucleaire onderzoekscentrum MYRRHA, dat jij noemt in je brief aan de scholieren, is nog niet zover dat we vanaf morgen opgelucht adem kunnen halen. Dat wil niet zeggen dat ik er tegen ben. Ik ben alleen tegen het maar voortdurend produceren van kernafval waar geen oplossing voor is. Over CO2 afvang wordt volgens mij juist héél veel onderzocht, vooralsnog zonder dat het dé enige oplossing lijkt te zijn (zie o.a. https://www.milieucentraal.nl/klimaat-en-aarde/klimaatverandering/co2-afvangen-en-opslaan/), maar hoop doet leven en er zijn heus veel mensen mee bezig om te kijken of dit wat kan opleveren. Het grootste probleem van beide opties is helaas dat de Deus ex Machina niet bestaat. Overigens zijn voor beide oplossingen politieke besluitvorming en wetgeving héél hard nodig.

Ik snap je redenatie dat wij mensen het vóór de industriele revolutie helemaal niet zo fijn hadden. Dat de welvaart sindsdien enorm toe is genomen. Maar dat is óók voor een deel te danken aan het communisme en socialisme, waar jij erg op tegen lijkt te zijn. Vraag maar eens aan de 19e eeuwse arbeiders van vóór het communisme hoe ze ervoor stonden, qua welvaart. Dat machthebbers en industriëlen socialer werden, kwam niet door een innerlijk besef dat het tijd werd voor een eerlijkere verdeling.

Ja, ik twijfel enorm aan het op groei en welvaart gerichte westerse samenlevingsmodel, omdat een oneindig lineair groeimodel niet vol te houden is op een planeet die wel degelijk eindig is. Groei als verschijnsel van het leven: prima. Ongebreidelde groei uit een verlangen naar steeds méér spullen en luxe: onzin. De club van Rome heeft in die zin nog steeds gelijk: er zijn grenzen aan die groei. De slachtoffers daarvan wonen nu niet meer in de Amsterdamse Jordaan of de achterbuurten van Gent, maar – zoals jij zelf ook al noemde – in landen ver bij ons vandaan.

(vervolg in het volgende commentaar)
Nancy said…
(vervolg van het vorige commentaar)

Gaat de welvaart ook in ‘onze’ productie- en vakantielanden ook voortdurend vooruit? Op sommige plekken en voor een beperkt aantal mensen wel, zoals dat eigenlijk in het kapitalistische systeem steeds gaat: een kleine groep profiteert van een grote groep die produceert. Dat geeft wrijving. In sommige vakantielanden durven we daarom niet meer te komen.

Wat ik ook hoor doorklinken (maar correct me if I’m wrong) is je heilige geloof in vrijheid, een neo-liberale kijk op de wereld met een sterk religieus karakter. Ik zou het samenvatten als: ‘Als we iedereen vrij laten om te doen wat hij/zij goed vindt komt alles op zijn pootjes terecht’. Dus vooral géén politieke bemoeienis. Maar juist van die politieke bemoeienis kan ik één klap een verandering komen. Jawel, ten koste van individuele vrijheid en welvaart, maar als je het goed doet ten bate van het algemeen welzijn. Welzijn, dat niet afhankelijk is van een open sportwagen of blauwe bessen in december. Groei van de wapenindustrie en groei van de biologische landbouw zijn in economische groeimodellen hetzelfde, ik waardeer ze anders. Ik heb nog geen bewijs gezien dat het liberale en techno-fix of ecomodernistisch geloof in ‘het komt vanzelf goed als je de techniek maar zijn werk laat doen’ stoelt op de realiteit. Een realiteit die ik -net als de Guardian – zie als een ramp die we zelf hebben geschapen en nu in razende vaart op ons afkomt.

Ik vind het een beetje flauw om te zeggen dat de aarde eerder te maken had met extreme omstandigheden en het massaal uitsterven van levenssoorten. Jazeker, maar toen woonden er geen mensen, en wij zijn toevallig mensen. Of moet ik zeggen: helaas zijn wij mensen. Daardoor hebben wij moeite met bescheidenheid en afstemming op andere levensvormen. Wij kunnen over het algemeen maar moeilijk over onze eigen schaduw heen kijken en afwijken van wat de groep doet vinden we al helemaal lastig. Ook als onze welvaart enorm is. Tot nog toe waren dit goede eigenschappen die ons vooruit hebben geholpen. Misschien is het tijd voor een nieuwe evolutionaire stap. Jij en ik, wij zijn al te vastgeroest in ons denken om die stap te zetten. Aluna en Kyra zijn mogelijk nog jong genoeg. Ik zie een andere uitweg dan braaf naar school gaan en hopen op een technologische deus ex machina. Ik zou ze aanraden om juist (ook) te leren van alles wat niet in de schoolbanken onderwezen wordt. Van alles wat er gebeurt als je je in het echte leven gaat roeren met eigen ideeën, die soms volkomen de plank mis slaan, maar dan is er gelukkig altijd wel een wetenschapper die bereid is om je bij te praten.

Tegen hen zou ik willen zeggen: Máák die nieuwe samenleving, ga ervoor. Bemoei je met de politiek èn met de techniek. Houd volwassenen scherp in de gaten, ze hebben de kennis en de ervaring, maar geloof niet dat zij het beter weten, blijf kritisch luisteren. Vooral als ze vinden dat je van alles moet, maar zelf niet echt het goede voorbeeld geven in hun eigen leven. Wees bescheiden als mens op aarde en onbescheiden als actievoerder vóór een betere wereld, want beide is nodig. En kost dat een paar dagen school: mijn zegen heb je.

Tegen jou wil ik tot slot dit nog zeggen: zullen we hen echt helpen, die volgende generaties, die zoveel meer gaan merken van veranderend klimaat dan wij? Door ze niet te betuttelen en te sturen, maar door te laten zien dat we best veel welzijn over houden als we flink wat welvaart inleveren.
Genieten van minder is te leren.

Graag ga ik langer en dieper met je hierover in gesprek. Try me. In je kritische blik op pseudowetenschap en christofilie kan ik me namelijk wèl helemaal vinden, dus er zijn heus raakvlakken genoeg.

Een grote groet van een Nederlandse wereldverbeteraar,

Nancy Wiltink

Popular posts from this blog

Brief aan Anuna De Wever en Kyra Gantois

The Fallacy Fork: Why It’s Time to Get Rid of Fallacy Theory

Verklaring over de aanstelling voor de ‘Leerstoel Etienne Vermeersch’