Posts

Letter to liberal Muslims (bis)

My dear liberal Muslim friends (I know you're out there), the holy month of Ramadan is drawing to a close, and it has been the bloodiest in recent history. Some of the victims have been members of your own faith, but the perpetrators have not been the ones who hate Islam. They have been the ones who are fervently devoted to it, who were celebrating Ramadan along with you. Spilling infidel blood, in their view, is just another way of expressing piety and honoring God during the holiest of months, like praying and fasting. I know that you absolutely despise these people as much as I do, and you want to have nothing to do with them. But how much killing in the name of your God can you still tolerate, before you are fed up with your own faith? And how much longer are you going to maintain the pious lie that this has "nothing to do with islam"? According to witnesses, the attackers in Dhaka told some of the hostages: "You people don’t have to be afraid; we came here to …

Repelsteeltjes redenering

De dwerg Repelsteeltje, in het gelijknamige sprookje, helpt een arme molenaarsdochter uit de nood. Ze is door de koning opgesloten om goud te spinnen. De dwerg spint het goud voor haar, maar eist haar eerstgeboren kind in ruil. Wanneer de dwerg langskomt om zijn beloning, biedt hij de wanhopige spinster één uitweg: als ze zijn naam na drie nachten kan raden, dan mag ze haar kind houden. Nacht op nacht probeert ze vruchteloos namen uit, tot iemand de dwerg in het bos rond een kampvuur ziet dansen: ‘Niemand weet, niemand weet, dat ik Repelsteeltje heet!’ De luistervink snelt naar de molenaarsdochter en verklapt het geheim. De volgende nacht veinst ze eerst haar onwetendheid, maar bij haar laatste gok spreekt ze zijn naam uit. Repelsteeltje begint daarop zo woest te stampvoeten dat hij zichzelf in tweeën splijt. De dwerg voelde zich verloren zodra zijn naam werd uitgesproken. Wie de naam van iets kent, zo wil een filosofisch bijgeloof, heeft dat ding of die persoon in zijn macht. Het is …

De olifant in de roze kamer

(De Standaard, 12 februari 2013)  Nieuw onderzoek onder de leiding van socioloog Mark Elchardus, promotor bij het Jeugdonderzoeksplatform (JOP) wijst uit dat een kwart van de moslimjongeren in Gent en Antwerpen geweld tegen homo's gerechtvaardigd vindt, drie keer zoveel als bij Vlaamse scholieren. Die bevinding bevestigt eerder onderzoek van socioloog Marc Hooghe over homofobie onder moslimjongeren en talloze internationale cijfers. Een enquête bij 500 moslimjongeren uit het Verenigd Koninkrijk wijst uit dat niemand (!) homoseksualiteit ‘moreel aanvaardbaar' acht, en dat 61 procent die geaardheid terug buiten de wet wil stellen. De helft van alle Turken in Duitsland gelooft dat homoseksualiteit een ziekte is. In Frankrijk zijn de cijfers iets hoopgevender: 35 procent van de ondervraagde moslims aanvaardt homoseksualiteit. In nagenoeg alle moslimlanden is homoseksualiteit strafbaar, soms met de dood (Mauritanië, Iran, Saudi-Arabië, Soedan…). Wie ontkent dat monotheïstische reli…

Van Augustinus tot Zawahiri. Over watmetterij.

Onlangs kocht ik een boekje genaamd Lost in Translation, een verzameling van unieke en onvertaalbare woorden in diverse talen. Neem het prachtige Jiddische trepverter, letterlijk ‘trapwoorden’: een slimme riposte waar je pas aan denkt als je terug thuis bent en naar je slaapkamer gaat. Of het Indonesische jayus: een grap die zo slecht is, en zo belabberd verteld wordt, dat je onwillekeurig toch moet lachen. Een bekender voorbeeld is het Duitse Schadenfreude. Dergelijke woorden zijn uniek voor een bepaalde taal, maar hetgeen waarnaar ze verwijzen, is universeel herkenbaar. Dat een taal geen woord kent voor een begrip, wil niet zeggen dat die situatie of ervaring onbekend is in die taalgroep. Niet enkel Duitsers kunnen Schadenfreude voelen, en niet enkel Indonesiërs lachen met slechte grappen. Engelstaligen kennen het woord whataboutery, dat gemunt werd tijdens de conflicten in Noord-Ierland in de jaren 90. Het verwijst naar de neiging om, in plaats van op een betoog in te gaan, te par…

De landingsbaan van de werkelijkheid

(Artikel in Streven, juni 2016, als repliek op "Religie voor gevorderden. Waarom hermeneutiek altijd beter is dan positivisme of religieus fundamentalisme" van Stijn Latré)

Moet de waarheid altijd zegevieren? Of is het verstandig om af en toe een loopje met haar te nemen? In mijn boek Illusies voor gevorderden ben ik op zoek gegaan naar nuttige waanbeelden, heilzaam voor lichaam en geest, of voor onze samenleving. Uiteindelijk kwam ik van een kale reis terug, zoals ik in de ondertitel al verklap: de waarheid is altijd beter. In zijn essay over mijn boek in dit nummer herinnert Stijn Latré aan de mooie metafoor van Alfred Whitehead. Een kennissysteem uitbouwen is zoals de vlucht die een vliegtuig maakt. We stijgen op vanuit de grond van de empirie, doorkruisen de ijle hoogten van theorie, maar vroeg of laat moeten we weer neerdalen. Wie zich laat leiden door de ratio, maakt een zachte landing. Wie zich laat meevoeren door illusies, zal vroeg of laat neerstorten. Latré erkent da…

De dwarsboom-denkfout

Als we X doen, dan winnen de terroristen. Sinds 9/11 wordt deze argumentatie in talloze debatten en opiniestukken in stelling gebracht, als ultieme troefkaart om een onwenselijk idee af te schieten. Het argumentatieschema is wendbaar, want de X kan naar believen ingevuld worden. Belangrijk is vooral het retorisch afschrikkingseffect: niemand wil terroristen in de kaart spelen, toch?
Als we onze vrijheden uithollen, dan geven we terroristen precies wat ze willen. Als we ‘polariseren’ door op de islam in te hakken, drijven we moslims in de klauwen van ISIS. En als we oorlogstaal bezigen, zoals François Hollande, dan juichen ze in Raqqa. 
In de eerste plaats lijden zulke argumenten aan een zeer gebrekkige voorstelling van wat terroristen beogen. De redacteurs van de New York Times pleitten na de aanslagen in Brussel tegen verhoogde surveillance, omdat we daarmee ‘enkel de doelstellingen van de terroristen helpen’. Maar gelooft iemand werkelijk dat een apocalyptisch genootschap als ISIS wak…

Disbelief in belief

A man walking in the forest at night arrives at a house with lights burning inside. Looking through the window, he sees people jumping frantically and flailing about. Poor fellows, thinks the man: they are having seizures, or they must be terribly ill, or they have become insane. What the man doesn't hear is the music playing inside. The people are dancing and singing for a wedding. Gershom Gorenberg recounts this Jewish-Chassidic parable in his splendid book The End of Days on the danger of apocalyptic belief systemsIts morale? If you don't hear the music of faith, you will conclude that the dancers are out of their mind.

In our secular age, many have grown estranged from religion and turned a deaf ear to faith. All we hear is its "melancholy, long, withdrawing roar", in the words of Matthew Arnold. Religion seemed like a distant echo of times gone by.

Now, alas, we can no longer ignore the ear-shattering blasts of suicide belts, the rattle of machine rifles, and th…