Posts

Nee, onze rechtsstaat wordt vandaag niet "volop gesloopt"

Als zelfs een vooruitgangsoptimist als Joël De Ceulaer gelooft dat het bergaf gaat met de wereld, hoe erg moet het dan niet gesteld zijn? In zijn weekendessay krijgt Joël een onverwachte opstoot van wat de Britse schrijver Matt Ridley 'keerpuntitis' noemt: de onweerstaanbare neiging om te geloven dat we op een 'scharnierpuntje' in de geschiedenis zitten (DM 28/7). Die aandoening is eeuwenoud: in elk tijdsgewricht zien mensen scharnieren, drempels en kantelpunten, en horen ze klokken die twaalf uur slaan. En als het begint te kantelen, gaat het doorgaans de dieperik in.
Maar Joël loopt te hard van stapel. Nochtans veegt hij eerst terecht de vloer aan met het doembeeld van de Nederlandse minister Stef Blok, die onlangs predikte dat een vreedzame, multiraciale samenleving onmogelijk is, wegens onze diepgewortelde biologische neiging tot xenofobie. Dat is inderdaad pertinente onzin. De etnisch homogene samenlevingen van weleer waren vele malen gewelddadiger dan de multi-e…

De overtuiging dat het bergaf gaat met de wereld is allesbehalve onschuldig

Image
De essayist Bas Heijne, winnaar van de P.C. Hooft-prijs en bekend als één van Nederlands grootste intellectuelen, is zijn vooruitgangsgeloof kwijtgespeeld. Dat zegt hij toch zelf. Hij maakte er onlangs de vierdelige docureeks Onbehagen over voor de Nederlandse VPRO, op basis van zijn gelijknamige bestseller.
Volgens Heijne leven we in een tijd van groeiend onbehagen: de breuklijnen in onze samenleving worden steeds groter, het vertrouwen en optimisme van weleer is verdwenen, en de verlichtingswaarden staan steeds meer onder druk. Is het allemaal nog wel de moeite waard om voor die idealen te vechten, zo vraagt hij zich af, of moeten we ze maar op de schroothoop van de geschiedenis dumpen?
Een tijdje geleden hebben wij samen een aflevering ingeblikt van de videopodcast De snijtafel, waarin we het cultuurpessimisme van Bas Heijne met cijfers en grafieken bestrijden. Nieuws is wat opvalt, en negatief nieuws springt meer in het oog, waardoor morele vooruitgang vaak buiten het blikveld va…

Déshumanisation des migrants? Sur la pensée unique fondée sur l’émotion plutôt que la raison

Lors de la parution en 1931 d’un pamphlet intitulé "100 auteurs contre Einstein", le célèbre physicien a rétorqué: "Pourquoi cent ? Si je m’étais réellement trompé, un seul auteur aurait suffi !" Le nombre de signataires n’est pas nécessairement proportionnel à la qualité des arguments. C'est ce que je pense de la pétition lancée par plus de 1100 universitaires et intitulée "Nous réclamons le droit à l’humanité". Le discours social actuel, y lisons-nous, "déshumanise" les migrants. La raison ? Non seulement ils sont présentés comme les éléments de "flux de réfugiés" et de "vagues migratoires", mais certains les affublent même d’un prix. En réalité, des métaphores comme "vagues" et "flux" sont tout à fait communes pour décrire les grands groupes d’individus. Il suffit de googler "flux touristique" pour trouver des dizaines de milliers de résultats, par exemple dans ce gros titre du Standaard …

Is het einde van de democratie nabij? Hoed u voor 'apocaholici'

Image
Ineens horen we niets anders: onze democratie is in gevaar, de economie stevent af op een nieuwe recessie en WO III loert om de hoek. Is dat doemdenken terecht? "Pessimisme over het einde van de liberale democratie is niet alleen van de realiteit losgezongen, maar ook schadelijk", zegt filosoof Maarten Boudry.
Als we sommige Europese diplomaten mogen geloven, zijn er door de scheuren in ­vertrouwde partnerschappen parallellen met 1914. In het worstcasescenario ‘dreigt WO III’, klonk het in De Standaard. Wat vindt u van die stelling?
Maarten Boudry: “Niets is ooit helemaal uitgesloten, maar er is geen enkel – of ook maar enigszins plausibel – scenario waarin de VS en Europa ten oorlog zouden trekken, of Europese lidstaten onderling. In 1914 was er veel animo om oorlog te voeren, zowel bij intellectuelen als bij het gewone volk. Oorlog werd als manhaftig, viriel en moreel zuiverend gezien. Een antwoord op de moderne decadentie en consumentisme. WO I kwam ook niet uit de lucht ge…

'Onbehagen' op De Snijtafel

Image
De Nederlandse essayist Bas Heijne is zijn vooruitgangsgeloof kwijtgespeeld. Daar maakte hij de vierdelige docureeks 'Onbehagen' over voor VPRO, op basis van zijn gelijknamige boekje. Volgens Heijne leven we in een tijd van groeiend onbehagen: de breuklijnen in onze samenleving worden steeds groter, de wereld van vertrouwen en optimisme is verdwenen, en de verlichtingswaarden staan steeds meer onder druk. Is het allemaal nog wel de moeite waard om voor die idealen te vechten, zo vraagt hij zich letterlijk af, of moeten we ze op de schroothoop van de geschiedenis dumpen? In deze aflevering van videopodcast De Snijtafel (zie onder) was ik te gast om de eerste aflevering van de docu te fileren, samen met Kasper Jansen. De openingszin van Heijne is veelzeggend: "MIJN gevoel van onbehagen". De documentaire lijkt over de toestand van de wereld te gaan, maar in werkelijkheid gaat ze vooral over de gemoedstoestand van Bas Heijne zelf, die zijn eigen recente mismoedigheid op …

Worden migranten echt 'ontmenselijkt'?

Image
Toen in 1931 een pamflet verscheen met de titel '100 Auteurs tegen Einstein', liet de beroemde fysicus zich ontvallen: “Waarom 100? Als ik verkeerd was, had één auteur volstaan!” Dat het aantal ondertekenaars van een tekst niet noodzakelijk in verhouding staat tot de kwaliteit van de argumenten, toonden onlangs meer dan 1.100 academici, in een open brief getiteld 'Recht op menselijkheid gevraagd'.
In het huidige maatschappelijke discours, zo lezen we daarin, worden migranten 'ontmenselijkt'. De reden? Ze worden voorgesteld als onderdeel van 'vluchtelingenstromen' en 'migratiegolven', en sommigen willen zelfs 'een prijs op hen plakken'. In werkelijkheid zijn metaforen als 'golf' en 'stroom' perfect gangbaar om de beweging van grote groepen individuen te beschrijven. Wie pakweg googelt op 'stroom toeristen', krijgt tienduizenden zoekresultaten, zoals in deze kop van De Standaard: "Amsterdam wil stroom toeristen…

Dying for your group, or for your ideas? On the power of belief

ABSTRACT: Whitehouse’s theory offers one plausible pathway towards extreme self-sacrifice, but it fails to explain sacrificial acts that are inspired by heartfelt ideological beliefs, including jihadi terrorism and mass suicide in cults. If he wants to offer a “single overarching theory” of self-sacrifice, he will need to take seriously the power of belief.

Good scientific theories have to make risky predictions. In his target article, Harvey Whitehouse shows an admirable willingness to ‘sacrifice’ his theory on the altar of empirical evidence, helpfully laying out two ways in which it can be falsified. I will argue for what he calls the “somewhat less disastrous” scenario: a reduction in explanatory scope. His theory of “identity fusion” offers one plausible pathway towards extreme self-sacrifice, but it fails to account for the most important case on which he brings his theory to bear, namely jihadi suicide terrorism.
According to Whitehouse, extreme self-sacrifice is motivated by “i…