Posts

Een 'deus ex machina' voor het klimaat

Hier is een gedachte-experiment. Stel dat we morgen een manier ontdekken om al het overtollige CO2 en methaan dat we hebben uitgestoten sinds 1800 terug uit de atmosfeer te halen. Stel ook dat we CCS (koolstofcaptatie) onder de knie krijgen, zodat we fossiele brandstoffen kunnen blijven gebruiken, bijvoorbeeld via schone gascentrales die de vrijgekomen CO2 meteen weer opvangen. Onze klimaatzorgen zouden in één klap opgelost zijn. Hoe zouden traditionele klimaatactivisten reageren op zo'n technologische 'deus ex machina'? Zouden ze hun plannen voor een radicale systeemverandering opbergen? Volgens mij niet. Hun streefdoelen zouden min of meer ongewijzigd blijven. Nog steeds zouden velen ijveren voor hetzelfde samenlevingsmodel: kleinschaliger; zuiniger, lokaler, circulair, hernieuwbaar, in harmonie met de natuur. Hoe meer je naar groene activisten luistert, hoe duidelijker het wordt dat "klimaatopwarming" voor hen vooral als een breekijzer dient om de echte grote…

Laat u zich vooral niet imponeren door de pessimist – het gaat steeds beter met de wereld

De meeste mensen hebben geen idee hoe goed het gaat met de wereld. De Zweedse statisticus Hans Rosling legde een reeks eenvoudige quizvragen voor aan burgers over de hele wereld. Bijvoorbeeld: bedraagt de mondiale levensverwachting vandaag (a) vijftig, (b) zestig of (c) zeventig jaar? Is de wereldwijde armoede de laatste twintig jaar (a) gehalveerd, (b) ongeveer gelijk gebleven of (c) verdubbeld? Niet alleen bakten mensen uit alle landen en uit alle geledingen van de maatschappij helemaal niets van zijn quiz, maar Rosling stelde vast dat wij de wereld stelselmatig grauwer en onheilspellender voorstelden dan zij in werkelijkheid is (de juiste antwoorden zijn c en a). Des te gekker als je bedenkt dat wij in ons persoonlijke leven juist onverbeterlijke optimisten zijn. Ieder van ons gelooft dat we lang en gezond zullen leven, dat ongeneeslijke ziekten enkel andere mensen zullen treffen, en dat onze kinderen geweldig slim, getalenteerd en knap zijn. De socioloog Paul Schnabel vat die par…

Interview in De Morgen over extreemrechts, jihadisme en doemdenken

(interview door Joël De Ceulaer)
In zijn nieuwe boek trekt filosoof Maarten Boudry van leer tegen doemdenkers. Ook tegen mensen die, zoals die Nieuw-Zeelandse terrorist, vrezen dat de islam het hier gaat overnemen. “Je kon verwachten dat die ideologie mensen zou aanzetten tot geweld.”
“Als intellectueel moet je consequent zijn”, zegt Maarten Boudry. “Je moet jihadistische en extreemrechtse terreur met dezelfde principes benaderen en analyseren. Sommigen zeggen al jaren dat jihadistische terreur niets te maken heeft met de Koran, omdat teksten altijd meerduidig zijn en overtuigingen geen directe impact hebben op gedrag. Maar nu beweren ze dat uitspraken en teksten van rechtse politici de voedingsbodem voor terreur zijn, want ‘woorden zijn nooit onschuldig’. Dat is hypocriet. Als je in het ene geval vindt dat teksten er niet toe doen, moet je dat in het andere geval ook vinden en verdedigen. En andersom, uiteraard.”

Volgende week ligt van Boudry, filosoof aan de UGent, een nieuw boek in …

Brief aan de klimaatspijbelaars (Redux)

(NOOT: In de weekendbijlage van Trouw verscheen een herwerkte versie van mijn brief aan de klimaatspijbelaars Anuna en Kyra, waarin ik ook rekening houd met de bijwijlen felle kritieken. Er stond niets feitelijk onjuist in de brief in Knack, maar de tekst bevatte een aantal kwetsbare plekken, waardoor de indruk kon ontstaan dat ik het klimaatprobleem bagatelliseer, of dat ik het pleidooi voor versnelde emissiereducties niet ondersteun (in mijn boek pleit ik voor een universele koolstofbelasting, die stelselmatig wordt opgedreven). Nu heb ik ook beter uitgelegd waarom er een grote kloof gaapt tussen de bevindingen van het IPCC en de doembeelden van groene activisten. Hieronder de nieuwe versie, die ter vervanging geldt van de oude.)
Beste Anuna en Kyra,  Sinds jullie begonnen te spijbelen voor het klimaat, groeide jullie ergernis over de manier waarop politici jullie behandelen. Jullie kregen schouderklopjes en knuffels, jullie mochten op de thee bij de minister, jullie hoorden mooie b…

Ongeloof over geloof. Waarom academici zoveel moeite hebben om de drijfveren van religieuze fundamentalisten te snappen

Het Financieel Dagblad publiceerde onlangs een ijzingwekkend interview met Jason Walters, voormalig lid van de Hofstadgroep. Walters werd in 2004 veroordeeld tot 15 jaar celstraf, maar deradicaliseerde zichzelf in de gevangenis, door studie van natuurwetenschap en filosofie. Eerst werd hij spijtoptant van het jihadisme, daarna zwoer hij de islam zelf af. Nu doet hij als academicus in Leiden onderzoek naar sociale netwerken van jihadisme. Opmerkelijk is wat hij te vertellen heeft over zijn academische collega’s: die publiceren “al jaren complete bullshitstudies en bullshittheorieën” over radicalisering en salafisme.
Nu zou ik zelf, academicus zijnde, niet licht dergelijke schuttingtaal gebruiken, maar Walters zit niet ver van de waarheid. Er bestaat inderdaad een wildgroei aan tegenstrijdige theorieën over dit onderwerp in academische kringen. Wat die theorieën met elkaar delen, is dat ze bijzonder hard hun best doen om de olifant in de kamer te negeren: religie. Alle mogelijk drijfvere…

Een valscherm voor zelfoverschatters

Antwoord aan Rook & Wieland

ANTW 111 (1): 169–172 DOI: 10.5117/ANTW2019.1.0010.BOUD In zijn reactie op mijn artikel over de Doxastische Catch-22 van nuttige illusies geeft Jan Willem Wieland, ditmaal samen met co-auteur Koendert Rook, opnieuw enkele interessante scenario’s over illusies en hun vermeende voordelen. Eerst een toegeving en een correctie: Rook & Wieland (R&W) wijzen er terecht op dat mijn term ‘cognitief geluk’ bij nader inzien verwarrend is. Ik doelde niet op overtuigingen die per toeval waar blijken, maar op onware overtuigingen die per toeval nuttig zijn. Daarom zal ik de kwalificatie ‘cognitief’ in het vervolg laten vallen, zoals R&W voorstellen, en het gewoon hebben over ‘geluk’. En dan de correctie: de argumenten van R&W over de ‘economische voordelen’ van illusies, bijvoorbeeld over de winstkansen van het Nederlandse elftal, zijn volgens mij irrelevant voor deze discussie. Ik heb nergens betwist dat de illusies van persoon A nuttig kunnen zijn voo…

Wanneer zelfs wetenschappers zich laten meeslepen door de polarisering over klimaatopwarming

Beste Sven De Rijcke,
De alma mater waaraan wij beiden werken, de UGent, daagt ons uit om te 'durven denken'. Door mij in uw brief van 'pseudowetenschap' en 'klimaatontkenning' te beschuldigen, toont u dat u het motto van onze universiteit bepaald niet in de wind slaat. Bij zo'n zware verwijten horen echter wel argumenten, en die zijn in uw stuk geheel afwezig. Sterker nog, ik schreef in mijn eigen brief letterlijk dat ik de consensus van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change, een organisatie van de Verenigde Naties om de risico's van klimaatverandering te evalueren nvdr.) over antropogene klimaatopwarming volkomen aanvaard, en dat we 'geen geduld meer hoeven te hebben voor klimaatontkenners'. Uw beschuldiging als zou ik zelf tot de klimaatontkenners horen waarvoor ik geen geduld meer heb, is dus niet alleen absurd, ze is ook lasterlijk.
Dan beschuldigt u me van 'pseudowetenschap', of om het volledige verdict te citeren: &…